20170731_171024 (2).jpg-A

The Fast of Tisha be-Av, which is the 9th day of the month Av according to the Jewish calendar (starting this year on July 21 and lasting until sunset on July 22, 2018 – postponed because of Shabbat ) is one of the largest and at the same time one of the most tragic Jewish holidays. It is a day of penance, fasting and prayer, in which the Jews mourn the destruction of both the first and the second Temple of Jerusalem. It is also a day when the Jewish people mourn other disasters and catastrophes, including the Shoah.

However, its origin derives from the Torah and the story of when the sons of Israel were still in the desert, wandering after they left the captivity of Egypt. Then sent 12 scouts to the Land of Canaan, which God promised the Israelites, in order to check what she is, what are its fruits and who lives in it. Of these scouts, only two, Joshua and Caleb, confirmed that it is good and that it can be conquered.  Although God promised the Land of Canaan to the sons of Israel, it was not uninhabited and it was necessary to fight for it with the help of God to get it. The day when the people of Israel mourned the bad news brought by the scouts, according to tradition, was the 9th day of the month Av. God decided to punish the lack of self-confidence in the sons of Israel, whom he brought from the land of Egypt, a further wandering in the desert for the next 40 years, until this generation of little faith would die, and only the new generation entered the land of Canaan. Only Joshua and Caleb could enter it, and Joshua became the leader of the nation – crossed the Jordan River, conquered Jericho and other cities.


Destruction of the First Temple in 586 B.C.E.

The first temple, built by King Solomon was built in the years 966 – 959 B.C.E. on the hill of Moria, below which the city of David was located. The Jerusalem Temple became the central place of worship and spiritual life of the Israelites. The Ark of the Covenant was moved there. Until then The Ark of the Covenant was in various places and was moved from place to place and placed in the Meeting Tent. The Ark was also taken to the battlefields of the Philistines, and for a time the Ark was in their hands, then returned to the permanent place to the temple in Shiloh. It was from there that it was moved to the Temple of Solomon in Jerusalem.

In 598, Nebuchadnezzar II, the ruler of Babylonia, continued his conquests in Syria, Phenicia and Palestine. Earlier, he defeated the Egyptian army at the Battle of Karkemish in 605 B.C.E. In 598 B.C.E. Nebuchadnezzar II conquered the kingdom of Judea and Jerusalem in 597 B.C.E. The king of Judea was taken into captivity and a new one was appointed. However, because outbreak of the rebellion that Egypt and neighboring countries encouraged, Nebuchadnezzar II returned to Jerusalem ten years later and began to siege the city in 588 B.C.E. Because Jerusalem was well fortified, strategically located on the hills surrounded by deep valleys and had a water source inside the city, it could withstand even a long-lasting siege. However, in 586, Nebuchadnezzar II conquered the city and this time he destroyed and burned it completely. He also razed the Jerusalem Temple to the ground. Thousands of Judeans were taken prisoners and taken to Babylon.

jerusalem-destruction-i TEMPLE 586

Fig. Image depicting the destruction of Jerusalem in 586 B.C.E. and exile her inhabitants to Babylon in captivity.


After returning from Babylonian captivity in 536 B.C.E. the Jerusalem Temple was rebuilt in the years 520-515 B.C.E. There was no Ark of the Covenant in the rebuilt temple, but there was a hall called the Holy of Holies, to which only the High Priest could enter once a year, on the feast of Yom Kippur, or the Day of Atonement.

During its existence, the Jerusalem Temple was desecrated several times. First, by Antiochus IV Epiphanes, which caused the Maccabees to rise in 167-164 B.C.E., and after their victory the Jerusalem Temple was cleansed. To commemorate this event, the Hanukkah festival is celebrated. In the year 63 B.C.E., as a result of the conquest of Judea, Pompey invaded the Jerusalem temple.

During the reign of Herod the Great, who was one of the greatest builders of this period, the Temple of Jerusalem was extended. It was Herod the Great that gave the Temple Mount its present shape, and today’s remnants, both walls, arches and other fragments, originate from this period.


Fig. David Roberts. Siege and destruction of Jerusalem. Picture from 1850.


The destruction of the Second Temple of Jerusalem took place in 70 C.E.

In 66 C.E. broke out a revolt against the Roman authorities, initially because of haevy taxes, but it quickly turned into an universal uprising. Roman governor Gessius Florus plundered the temple, taking coins and valuables, counting them as unpaid taxes. As a result of the uprising, a small Roman garrison was quickly defeated. Meals were brought from Syria – the Roman XII Legion of Fulminata – to suppress the uprising. However, at the Battle of Beit Horon, the legion was massacred, more than 6,000 legionnaires were killed. Such a defeat could not remain without revenge on the part of the Romans. In 67 C.E. to Galilee troops were introduced in the strength of four legions led by Vespasian, along with auxiliary troops of King Agrippas II. The defense of the city of Galilee was commanded by a later chronicler, the author of the “Jewish War”, Józef Flavius ​​(Josef ben Matatiahu). Together with Vespasian, as his deputy, he commanded the troops of Titus. After taking Vespasian the Roman emperor, Titus continued commanding Roman troops. In 70 e.e. he began the siege of Jerusalem. He waded through two bands of defensive walls, but the strongest, third range of walls could withstand a siege for a long time. After seven months of siege, internal conflicts broke out in the city, as a result of which the Zealots burned grain supplies to provoke the defenders of the city to continue fighting. Eventually, the Romans stopped the defense, destroyed and burned the city and the Temple of Jerusalem on the 9th month of Av.


Fig. Francesco Hayez, Destruction of Jerusalem. Picture from 1867.


Arch of Titus

To commemorate the capture of Jerusalem, a triumphal arch was built in Rome, called the Arch of Titus. It was inaugurated in 82 C.E. by Emperor Domitian, shortly after the death of his brother Titus. This arch has survived to our times and constitutes an existing proof of importance for the Romans of the victory of Vespasian and Titus over the Jewish people. Few other nations deserve such a commemoration of victories over them. This is also proof of the bravery of the Jews, who for seven years, from 66-73 C.E. they resisted the greatest power of the then world – the Roman Imperium. On the inside of the Arch of Titus, there is a bas-relief depicting the spoils of war that the Romans raise from the Temple of Jerusalem: the golden seven-branched candlestick – the menorah, the trumpets, and the pallets for sacrifice. The Arch of Titus was incorporated into the complex of the Roman city walls in medieval times, later restored several times.


Fig. Arch of Titus in Rome

The conquest and desecration of the Temple of Jerusalem had grave consequences for Judaism. As a result, not only was the religious and spiritual center of the Jews destroyed, but the capital of the country was destroyed, and Jews were forbidden to live in Jerusalem. It was after the destruction of the temple that the then spiritual leader of the Jewish people, Yochanan ben Zakkai, with the permission of the Romans, gathered rabbis around them and created a new center of spiritual life in the small town of Yavne. It is located in the strip of coastal lowlands. To give valid decisions regarding religious transformation, Jochanan ben Zakkai also recreated the Sanhedrin. Yavne was only for a short time the capital of the Jewish nation. In the following decades, the center moved to other towns, including Zippori, Beit Shearim, and later to Tiberias.


Photo: Fragment of a bas-relief from the Arch of Titus depicting the Romans carrying out loot from the Temple of Jerusalem, including a seven-armed golden candlestick – a menorah, trumpets and other objects of worship.


After the conquest, desecration and destruction of the temple, the burnt offerings of animals ceased. Judaism has undergone a great transformation. The worship of animal sacrifices in one central place – Jerusalem – has been replaced by prayer. There was also a decentralization of religious life. From then on, the Jews prayed concentrated in communities, and the minyan became important, meaning a group of at least ten adult men, indispensable for celebrating prayers and reading the Torah. However, the same days of holidays and the same names of individual burnt offerings were left, replaced by prayers – morning prayer (Shacharit), afternoon prayer (Mincha) and evening prayer (Ma’ariv). During this period, the elements of prayers and traditions present in today’s Judaism were composed, the main element of which became the Eighteen Blesses, the so-called Amidah.

This process of the transformation of worship connected with one central place in Jerusalem into rabbinic Judaism, was more adapted to small Jewish communities scattered in various small towns in the Land of Israel and in the Diaspora. It is significant that the Romans changed the name of the Judea province to Palestine – a name from the Philistines that previously inhabited the coastal area of present-day Israel. It was the desire to erase not only the fact of the existence of the Jewish people, but also the geographical name of this place, which proved to be effective. This name has been adopted by other nations, except the Jewish one, and it still exists today. The local Arabs, who have no relation to the old Philistines, who are immigrants, call themselves Palestinians. At the same time, they make historical falsifications and attributed themselves tha cultural heritage of this land.

It is worth adding that after the Roman period, Byzantines ruled over the land of Israel until the Arab conquests and the rule of Islam in the region in 638 C.E. After a brief conquest of the Holy Land by the crusaders, the authorities in this area until the year 1918 were Muslims – first Mamluks, then Turks. After the conquest of the Israeli land by the British, a new administrative unit was established – Palestine of the British Mandate, existing in 1918 – 1948. As a result of the creation of the State of Israel and the Arab-Israeli war, the city of Jerusalem was divided until the Six-Day War in 1967, when Jerusalem  was again under the control of Israel.

2012-07-25-14.21.49-destruction western wall

Fig. The western wall of the wall surrounding the former Jerusalem Temple, or the so-called “Wailing Wall”.


Other defeats of the Jewish nation, which according to tradition took place on the 9th month of Av

According to tradition, the suppression of Bar Kokhba’s revolt took place on August 9, 135 C.E., in 3895 according to the Jewish calendar. The city of Beitar, which was the main center of the revolt, was destroyed. To this day, not far from today’s Beitar, in Beit Guvrin, there is a system of numerous underground passages that served as a refuge for fighters during the Barch Kokhba uprising. Currently, Beit Guvrin is a National Park in which there are numerous objects from the time of the Second Temple, such as water cisterns, colombaria, numerous olive oil shops and underground passages, which they were made in order to suddenly hide and leave in completely unknown places, hidden from the eyes of the enemy.

The first crusade – began on the 9th month of Av, August 15, 1096. Knights following the Rhine Valley made numerous massacres of the Jewish population, despite the fact that the crusades were to be the liberation of the Holy Land from Muslim hands. The expulsion of Jews from England in 1290 and France in 1306 was also to take place on 9 months Av. Also, the expulsion of Jews from Spain in 1492 took place on the 9th day of Av.

The beginning of the great action in the Warsaw ghetto took place on 9 Av 5702, on July 22, 1942. Therefore, many religious Jews on 9th month Av mourn 6,000,000 of the Jewish people who died in Shoa.

On Tisha be-Av day, special elegies, called kinnot, are composed. During fasting and prayers on 9th month Av they read Lamentations (the so-called Jeremiah Lamentations), called the Hebrew Megillat Eikhah. Also on this occasion, the book of Job is read, in which the story of a righteous but rich man was presented, Job, who had been subjected to heavy trials by Satan, he lost everything he had: family, possessions, health, yet he did not lose faith in God. As it is said in this book:

” Naked I came from my mother’s womb, and naked I will depart. The Lord  gave and the Lord  has taken away; may the name of the Lord  be praised.”(Job, 1: 21).

Perhaps this is the greatest message of the Tisha be-Av feast that all temporal goods can be destroyed, temples can be demolished and desecrated, nation enslaved, humiliated and murdered, but faith and strength of spirit is the most important. This is how it is and is the case of the Jewish nation, which, despite great misfortunes, wars and catastrophes, still exists.

20170527_223449 (2).jpg-B

Fig. Prayer at the Wailing Wall (author’s photo).



Russland, russischer Gefallener, Panzer BT 7,

Almost unnoticed, the anniversary of the beginning of Operation Barbarossa (Unternehmung Barbarossa) has passed. In the European press, little mention was made about it, and yet on June 22 it was the 77th anniversary of the beginning of this terrible war. It was one of the most important and certainly the most tragic military operations in the history of mankind. It was a clash of the powerful ideologies at that time – Nazism and communism, as well as the powerful force of nationalism that co-existed with Nazism. Even some Allies, fearing Bolshevism, supported fascism and Nazism.

After 77 years, is it time to forget? Is this intentional European and perhaps world-wide ‘amnesia’, caused by political correctness and the participating nations not wanting to remember the destruction caused and the reasons why? Perhaps those who fell victim to the attack – the countries of the former Soviet Union – also do not want to remember – not only the conflict, but the fact that together with Hitler they participated in the division of Europe for almost two years.

The Superpowers of Nazi Germany and the Soviet Union invaded neighboring countries without any provocation, whose only fault was existing between those two giants who wanted to bring a new order to Europe. But within the invaded countries were those who used the clash of military powers to settle old scores, to take revenge, commit robbery or murder. And there were also millions of ordinary people who, in this war game for influence, paid the biggest price – the price of uncountable suffering, exploitation and death.

On June 22, 1941, the largest military operation in the history of the world – Operation Barbarossa – began. Never before had such a large amount of soldiers and equipment been launched on one man’s decision. This operation shook the world, throwing countries against each other to fight for the death and life of the giants, of whom only one could emerge victorious. The years of fighting that followed showed that victory was not easy, and both sides suffered heavy losses.

On June 22, 1941, the German Third Reich along with allied forces – Hungary, Romania and Slovakia – attacked the Soviet Union unexpectedly. At 3:15 am, an attack on the front, consisting of thousands of kilometers from the Baltic to the Black Sea, began. Finland, which had lost considerable territory to the USSR during the war of 1939-1940, also took part in the conflict. In the first days of the operation, more than 7 million soldiers on both sides found themselves involved in the battle, and after the mobilization of almost 10 million soldiers in the USSR, the numbers became unimaginable. The amount of equipment used on both sides is no less staggering. Nearly 27,000 tanks and over 20,000 aircraft were used in the conflict.


Fig. Soviet aircraft destroyed at the airport


The unexpected attack gave the Germans and their allies an incredible advantage, and the losses in people and equipment on the Soviet side were enormous. This war is an example of a lightning war – Blitzkrieg. Hundreds of Soviet aircraft were destroyed at airports because they did not have time to take off or there was no time to evacuate them to airports located further away from the border. Likewise, many Soviet tanks were destroyed by German planes and tanks. Also working against the Soviets was their equipment, a lot of which turned out to be technically inefficient. Soldiers were also unprepared and inexperienced, and the Soviet officer corps after the 1938 purges were few and inexperienced. Additionally, although the Soviets had information about German preparations for aggression, this had not been translated into a concrete plan.

Germany started preparing for Operation Barbarossa from the summer of 1940, when they began building infrastructure in the General Government needed for military operations – railways, roads, airports. From the spring of 1941, hundreds of thousands of soldiers and equipment were transferred to this area because it was on the axis of the main attack on the USSR. The two most important directions of the attack, towards the north and east, started out in the areas of East Prussia and the General Government. German forces were also directed from the General Government to the south, towards Ukraine. The Romanian army supported by the German 11th army took part in the attack from Romanian territory, and Hungarian divisions attacked areas occupied by Hungary.


Fig. Destroyed Soviet tank near Kaunas

With a huge tactical advantage, manifested above all in the interaction between aviation and land forces, perfect connectivity, and speed of action, German troops advanced several dozen kilometers a day. It is worth adding that at that time Soviet tanks did not have on-board radios, which made communication on the battlefield difficult. The first days and weeks of the struggle seemed to confirm the thesis of the Soviet Union being a “colossus with legs of clay”. Soviet troops were in retreat along almost the entire front line, divisions and armies were falling apart, thousands of Soviet soldiers were taken prisoner, and the entire administrative and political apparatus was evacuated to the east.

After a month of fighting, on July 31, 1941, the forces of Army Group North under the command of Field Marshal Wilhelm von Lee were 30 km from Leningrad (now St. Petersburg). Army Group Centre under the command of Field Marshal Fedor von Bock acted against the forces of the Soviet Western Front. The German armies within this army group included the Second Panzer Group under Colonel General Heinz Guderian, and the Third Panzer Group under Colonel General Hermann Hoth. They were to attack Brest, Grodno, then head towards Minsk, and then to Smolensk. The Brest fortress, which was surrounded on the first day of the war, fiercely defended itself until the end of June 1941. The last strongholds were liquidated on July 20, 1941. Minsk was occupied on July 20, 1941. On July 10, 1941, the battle for Smolensk began, which lasted until September 10, 1941. 300,000 Soviet soldiers were taken captive during this operation. On September 26, 1941, Kiev surrendered. In the encirclement of Kiev were many Soviet units, and in total, 665,000 Soviet soldiers were taken prisoner around the Kiev reservoir. Army Group South, under the command of Field Marshal Gerd von Rundstedt, was given the task of destroying Soviet units in Western Ukraine. After a week, German troops reached Lvov, and directed an attack towards Ternopil and Vinnytsia. From the south, they attacked the Romanian army towards Odessa, supported by the German 11th Army. As a result of great losses and the danger of complete disruption, the Soviet command decided to evacuate all remaining troops to the Dnieper, but by the end of August this was only partially achieved. An attack directed towards Crimea also proceeded without much resistance. Odessa, however, defended itself from August 5, 1941 until October 16, 1941, when the city collapsed. On September 9, 1941, German troops cut off the land connection to Crimea.

The beginning of mass crimes

During Operation Barbarossa, people were killed not only on the front, but above all at the back of the Eastern front. The Jewish war between Nazi Germany and the USSR began a period of mass crimes against tens of millions of people. Prisoners in Soviet prisons became the first victims. Stalinist totalitarianism did not allow the opponents of Soviet power to be freed at large, which is why Lavrentiy Beria, People’s Commissariat for Internal Affairs, decided that prisoners who could not be evacuated had to be shot. While in some cities such as Grodno or Kaunas, NKVD officers failed to carry out the order, and others, like Minsk, managed to evacuate prisoners, in Western Ukraine, in the face of rapid advances from German forces, NKVD officers committed mass murders in prisons. In Lvov, Ternopil and many other towns in Galicia, about 17,000 prisoners, mainly Ukrainians, but also Poles and Jews, were murdered. To this day, no NKVD criminals have been punished.


Fig. Identification of prisoners’ murdered by NKVD in Lvov

The discovery of thousands of unburied corpses, decaying quickly in the June and July sun, caused an outburst of hatred towards the Soviet authorities. Because the Soviet civil and military authorities had been evacuated, the angry population sought a scapegoat, and found the Jews. Initially, Jews were employed to transport corpses to be identified and then buried in mass graves. At the same time, with the consent of the Germans, the Ukrainian militias together with the civilian population carried out massive pogroms, which in Lvov alone resulted in about 5,000 Jewish victims. There were also pogroms in many other Ukrainian cities such as Stanislavov, Zolochiv, Boryslav, and Drohobycz. Crime spawned crime.

141k58l-Lvov Pogrom of 30 June 1941

Fig. Pogrom in Lvov

On July 2, 1941, Einsatzkommando zur besonderen Verwendung arrived under the command of Eberhard Schöngarth, who arrested professors of the Polish Polytechnic and the University of Lvov. On July 4, 1941, 37 the professors were executed on the Wuleckie Hills.

In accordance with the Commissar Order (Kommissarbefehl) of June 6, 1941, issued under the command of Adolf Hitler, Field Marshal Wilhelm Keitel ordered any Soviet political commissar taken prisoner to be shot immediately. According to this order, the political commissars were not entitled to protection in accordance with the Geneva Conventions that should have been followed in the event of the capture of Soviet soldiers and combatants. Further orders also allowed access to SS prisoner of war camps for the purpose of filtering prisoners of war and shooting political commissars, party activists and Jews. A number of instructions, guidelines and orders were associated with the Commissar Order. In these, the ideological nature of the war between Nazi Germany and the USSR became fully apparent. According to Nazi Germany, the war was a conflict between opposing races and ideologies, and its aim was to destroy barbaric Bolshevism and gain a living space in the East. It was a war in which there was no place for respecting the rules of martial law. There was no room for mercy and human feeling. It was an absolute war, a total war, a war of extermination and extermination.


Fig. Reichsführer SS Heinrich Himmler during the visit of the Soviet POW camp

Total war

In this war, it was not about winning on the battlefield and defeating enemy troops, but about the biological destruction of human masses. The cruelty of this war manifested itself in the ruthless treatment of Soviet prisoners of war. From the beginning of the war to the spring of 1942, about 2.8 million Soviet prisoners of war died. Many of them were left in so-called “camps”, fenced with barbed wire, but lacking barracks or any other infrastructure. About half a million prisoners of war were executed or exterminated in concentration camps. Prisoners were deprived of food, and massive numbers died from hunger, disease and cold. In order to survive, some dug holes in the earth, and there were also numerous cases of cannibalism. The tragedy of Soviet prisoners is one of the greatest crimes of World War II, so far little known and almost forgotten.

The Special Operational Squads of the SD and the Police (Einsatzgruppen SD und Polizei) that followed the front line were to liquidate not only political commissars, but above all, Jews. The four Einsatzgruppen went in four different directions: Einsatzgruppe A followed Army Group A in the Baltic States; Einsatzgruppe B operated in the area occupied by Army Group Center in Belarus; Einsatzgruppe C were in the northern and middle areas of the Army Group South operation in Ukraine (this Einsatzgruppen was responsible for a massacre in Babi Yar in the suburbs of Kiev, among others); Einsatzgruppe D operated in the south of Ukraine – Bessarabia, the area of ​​Chişinău and Crimea. In total, the Einsatzgruppen with fewer than 3,000 people killed over 600,000 Jews. By the end of 1941, nearly half a million Jews had been murdered. Local militia made up of nationalists and collaborative civilians also took part in these massacres and pogroms of the Jews.

sowjetische Kriegsgefangene bei Balta
Unser Bild zeigt einige der 3000 Gefangene, die bei den K‰mpfen umd Balta gemacht wurden. PK-Brunnengr‰ber, Scherl 14.8.41 [Herausgabedatum]
Fig. The march of Soviet prisoners of war in August 1941

At the end of September 1941, despite further successes and advancement to the east, German troops lost their momentum. Despite the encirclement of Leningrad, the city could not be conquered. Also, despite reaching a distance of several kilometers from Moscow, the city was not captured. The arrival of 16 Siberian divisions, well trained, armed and equipped with clothes adapted to winter conditions, caused the German attack on Moscow to cease. At that time, the borders of the USSR in the Far East were virtually defenseless, and the German troops attacking towards Moscow were in a state of exhaustion, with no replenishment of soldiers, clothes or functional equipment. The tactics of scorched earth used by the Soviet army, where everything that was not evacuated was destroyed, left no reserves of food, fuel or efficient transport for the Germans. Horses and wagons had to be used. Different width of railway tracks of the Soviet railway lines with the rolling stock of European countries and necessity of reloading of goods as well as shortage of wagons prevented the transport of necessary supplies over the thousands of kilometers occupied by German troops. Many soldiers died or were injured, and early frosts caused frostbites in the legs and hands. The mobilization of new, trained soldiers in Germany was insufficient. Military equipment was also often damaged or destroyed. Several hundred tanks were destroyed or required renovation after traveling around 2000 kilometers. By the end of the campaign, the Second Panzer Group pf Heinz Guderian had only a few dozen functional tanks. At that time, the Soviet army had no reserves, and therefore, throughout the following year of 1942, until the battle of Stalingrad, the eventual victory remained undecided. Eventually, the anti-Nazi coalition won, but it took three and a half years and tens of millions of lives.


Fig. German soldiers on the Eastern Front

Tisza be-Aw – 9 dzień miesiąca Aw

Tisza be-Aw, czyli 9 dzień miesiąca Aw według kalendarza żydowskiego (rozpoczyna się w tym roku wraz z zachodem słońca w dniu 31 lipca 2017 i trwa aż do zachodu słońca w dniu 1 sierpnia 2017) jest jednym z największych, a jednocześnie jednym z najtragiczniejszych świąt żydowskich. Jest to dzień pokuty, postu i modlitw, w którym Żydzi opłakują zniszczenie zarówno pierwszej, jak i drugiej Świątyni Jerozolimskiej.  Jest to również dzień, w którym opłakuje się wiele innych niszczęść i katastrof narodu żydowskiego, w tym również Shoah.

Jednakże jego początek wywodzi się z Tory i opowieści o tym, kiedy to synowie Izraela znajdowali się jeszcze na pustyni, wędrując po wyjściu z niewoli egipskiej. Wysłano wtedy 12 zwiadowców do ziemi kananejskiej, którą Bóg obiecał Izraelitom, w celu sprawdzenia, jaka ona jest, jakie są jej owoce i kto ją zamieszkuje. Spośród tych zwiadowców, tylko dwóch, Jozue i Kaleb, potwierdziło, że jest ona dobra i że można ją zdobyć. Bo chociaż Bóg ją obiecał synom Izraela, to jednak nie była ona niezamieszkała i należało walczyć o nią z pomocą bożą, aby ją zdobyć. Dzień, kiedy lud Izraela opłakiwał złe wieści przyniesione przez zwiadowców, był według tradycji właśnie 9 dniem miesiąca Aw. Bóg postanowił ukarać brak wiary w siebie synów Izraela, których wywiódł z ziemi egipskiej, dalszą wędrówką po pustyni przez następne 40 lat, aby to pokolenie małej wiary wymarło, a dopiero nowe pokolenie wstąpiło do ziemi kananejskiej. Tylko Jozue i Kaleb mogli do niej wejść, a Jozue stał się przywódcą narodu – przekroczył rzekę Jordan, podbił Jerycho i inne miasta.

Zniszczenie pierwszej świątyni w 586 p.n.e (3175 rok wg kalendarza żydowskiego)

Pierwsza świątynia, zbudowana przez króla Salomona została zbudowana w latach 966 – 959 p.n.e. na wzgórzu Moria, poniżej której znajdowało się miasto Dawida. Świątynia Jerozolimska stała się centralnym miejscem kultu i życia duchowego Izraelitów. To do niej przeniesiono Arkę Przymierza, która dotychczas znajdowała się w różnych miejscach i była przenoszona z miejsca na miejsce i umieszczana w Namiocie Spotkania. Zabierano ją również na pola bitew z Filistynami, a przez pewien okres znajdowała się ona w ich rękach, jednak powróciła na swoje stałe miejsce do świątyni w Szilo. To stamtąd przeniesiono ją do świątyni Salomona w Jerozolimie.

W roku 598 Nabuchodonozor II, władca Babilonii, kontynuował swoje podboje w Syrii, Fenicji i Palestynie. Wcześniej pokonał on wojska egipskie w bitwie pod Karkemisz w 605 p.n.e. Własnie w 598 p.n.e. Nabuchodonozor II podbił królestwo Judei i zdobył Jerozolimę w 597 p.n.e. Wzięto wtedy do niewoli króla Judei i mianowano nowego. Jednakże z powodu buntu, do którego zachęcał Egipt i kraje sąsiednie, Nabuchodonozor II powrócił do Jerozolimy dziesięć lat później i rozpoczął oblężenie miasta w 588 p.n.e. Ponieważ Jerozolima była dobrze ufortyfikowana, położona strategicznie na wzgórzach, otoczonych głębokimi dolinami, oraz posiadała wewnątrz miasta źródło wody, mogła wytrzymać nawet długotrwałe oblężenie. Jednakże w 586 Nabuchodonozor II zajął miasto i tym razem je zniszczył i spalił. Zrównał też z ziemią Świątynie Jerozolimska. Tysiące Judejczyków wzięto do niewoli i uprowadzono do Babilonu.

jerusalem-destruction-i TEMPLE 586

Fot. Obraz przedstawiający zniszczenie Jerozolimy w 586 p.n.e. i wygnanie jej mieszkańców do Babilonii w niewolę.

Po powrocie z niewoli babilońskiej w 536 p.n.e. i zmobilizowaniu sił i środków odbudowano Świątynię Jerozolimska w latach 520-515 p.n.e. W odbudowanej świątyni nie było już Arki Przymierza, jednak znajdowało się pomieszczenie, zwane Najświętszym ze Świętych, do którego tylko Wielki Kapłan mógł wstąpić raz do roku, w święto Jom Kippur, czyli Święto Pojednania.

Świątynia Jerozolimska była w okresie swego istnienia kilkakrotnie bezczeszczona. Najpierw przez Antiocha IV Epifanesa, co spowodowało powstanie Machabeuszy w latach 167-164 p.n.e., a po ich zwycięstwie oczyszczono Świątynie Jerozolimską. Na pamiątkę tego wydarzenia obchodzone jest święto Chanuki. W roku 63 p.n.e., w wyniku podboju Judei, do świątynie Jerozolimskiej wtargnął Pompejusz.

W okresie panowania Heroda Wielkiego, który był jednym z największych budowniczych tego okresu, świątynia Jerozolimska została rozbudowana. To właśnie Herod Wielki nadał Wzgórzu Świątynnemy obecny kształt, a dzisiejsze pozostałości, zarówno murów, łuków i innych fragmentów, pochodzą właśnie z tego okresu.


Fot. David Roberts. Oblężenie i zniszczenie Jerozolimy. Obraz z 1850 roku.

Zniszczenie Drugiej Świątyni Jerozolimskiej dokonało się w 70 n.e. (3830 wg kalendarza żydowskiego)

W 66 n.e. wybuchł bunt przeciwko władzom rzymskim na tle podatkowym, jednak szybko przerodził się on w powstanie powszechne. Rzymski gubernator Gessius Florus splądrował świątynię, zabierając monety i kosztowności, zaliczając je w poczet niezapłaconych podatków. W wyniku powstania niewielki garnizon rzymski został dość szybko pokonany. Sprowadzono posiłki z Syrii – rzymski XII Legion Fulminata – w celu stłumienia powstania. Jednakże w bitwie pod Beit Horon doszło do masakry tego legionu, ponad 6000 legionistów zginęło. Taka klęska nie mogła pozostać bez odwetu ze strony Rzymian. W 67 p.n.e. do Galilei wprowadzono wojska w sile czterech legionów pod wodzą Wespazjana, wraz z oddziałami pomocniczymi króla Agrypasa II. Obroną miast Galilei dowodził późniejszy kronikarz, autor “Wojny żydowskiej”, Józef Flawiusz (Josef ben Matatiahu). Wraz z Wespazjanem, jako jego zastępca, dowodził wojskami Tytus. Po obraniu Wespazjana cesarzem rzymskim, w dalszym ciągu wojskami rzymskimi dowodził Tytus. W 70 n.e. rozpoczął on oblężenie Jerozolimy. Przebrnął on przez dwa pasma murów obronnych, jednak najsilniejsze, trzecie pasmo murów wytrzymało oblężenie przez długi czas. Po siedmiu miesiącach oblężenia, w mieście wybuchły konflikty wewnętrzne w wyniku, których Zeloci spalili zapasy zboża, aby sprowokować obrońców miasta do dalszej walki. Ostatecznie Rzymianie przerwali obronę, zniszczyli i spalili miasto oraz Świątynię Jerozolimską w dniu 9 miesiąca Aw.


Fot. Francesco Hayez, Zniszczenie Jerozolimy. Obraz z 1867 roku.

Łuk Tytusa

W celu upamiętnienia zdobycia Jerozolimy zbudowano w Rzymie łuk triumfalny, zwany Łukiem Tytusa. Został on inaugurowany w roku 82 roku n.e. przez cesarza Domicjana, krótko po śmierci jego brata Tytusa. Łuk ten przetrwał do naszych czasów i stanowi istniejący dowód ważności dla ówczesnych Rzymian zwycięstwa Wespazjana oraz Tytusa nad narodem żydowskim. Niewiele innych narodów zasłużyło sobie na takie upamiętnienie zwycięstw nad nimi. Jest to także dowód waleczności Żydów, którzy przez siedem lat, od 66 – 73 n.e. stwiali opór największej potędze ówczesnego świata – imerium rzymskiemu. Na wewnętrznej stronie łuku Tytusa znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca łupy wojenne, które Rzymiania wynoszą ze Światyni Jerozolimskiej: złoty siedmioramienny świecznik – menorę, trąby, oraz palety do składania ofiar. Łuk Tytusa został w czasach średniowiecznych wkomponowany w kompleks murów obronnych Rzymu, poźniej odrestaurowany kilkakrotnie.


Fot. Łuk Tytusa w Rzymie

Zdobycie i profanacja Świątyni Jerozolimskiej miała brzemienne skutki dla judaizmu. W jego wyniku nie tylko zostało zniszczone centrum życia religijnego i duchowego Żydów, lecz także zniszczono stolicę kraju, a Żydom zakazano zamieszkiwać w Jerozolimie. To właśnie po zniszczeniu świątyni ówczesny przywódca duchowy narodu żydowskiego, Jochanan ben Zakkai, za pozwoleniem Rzymian, skupił wokół siebie rabinów i utworzył nowy ośrodek życia duchowego w małej miejscowości Jawne. Znajduje się ona w pasie nizin nadmorskich. Aby nadać ważności decyzjom dotyczącym transformacji religijnych, Jochanan ben Zakkai odtworzył też Sanhedryn. Jawne było tylko przez niedługi czas stolicą narodu żydowskiego. W następnych dziesiątkach lat, to centrum przemieszczało się do innych miejscowości, między innymi do Zippori, Beit Szearim, a później do Tyberiady.


Fot.Fragment płaskorzeźby z Łuku Tytusa przedstawiający Rzymian wynoszących łupy ze Świątyni Jerozolimskiej, między innymi siedmioramienny złoty świecznik – menorę, trąby i inne przedmioty kultu.

Po zdobyciu, profanacji i zniszczeniu świątyni zaprzestano składania ofiar całopalnych ze zwierząt. Judaizm przeszedł wielką trasformację. Kultu składania ofiar ze zwierząt w jednym, centralnym miejscu – Jerozolimie, został zastąpiony modlitwą. Nastąpiła też decentralizacja życia religijnego. Odtąd Żydzi modlili się skupieni we wspólnotach, a istotnym stał się minjan, czyli grupa co najmnien dziesięciu dorosłych mężczyzn, niezbędna do odprawiania modlitw i czytania Tory. Pozostały jednak te same dni świąt i te same nazwy poszczególnych ofiar całopalnych, zastapionych modlitwami – szacharit czyli modlita poranna, mincha modlitwa popołudniowa i arwit, czyli modlitwa wieczorna. W tym również okresie nastąpiło komponowanie elementow modlitw i tradycji, obecnych w dzisiejszym judaiźmie, których głównym elementem stało się Osiemnaście Błogoslawieństw, czyli tak zwana amidah.

Ten proces przekształcania się kultu związanego z jednym centralnym miejscem w Jerozolimie w judaimzm rabiniczny, już bez ofiar całopalnych, zdecentralizowany, okazał się bardziej przystosowany do niewielkich wspólnot żydowskich rozproszonych w różnych małych miejscowościach na terenie Ziemi Izraela i w diasporze. Istotne jest i to, że Rzymianie zmienili nazwe rzemskiej prowincji Judea na Palestynę  – nazwę pochodzącą od Filistynow, zamieszkujących wcześniej pas nadmorski dzisiejszego Izraela. To właśnie chęć wymazania nie tylko faktu istnienia narodu żydowskiego, lecz także nazwy geograficznej tego miejsca, okazał się brzemienny w skutkach. Nazwa ta przyjęła się wśród innych narodów, poza żydowskim, i funkcjonuje do dzisiaj. Miejscowi Arabowie, nie mający najmniejszego związku z dawnymi Filistynami, będący ludnościa napływową, nazywają siebie właśnie Palestyńczykami. Dokonują przy tym zafałszowań historycznych i przypisując sobie dziedzicwo kulturowe tej ziemi.

Warto przy tym dodać, że po okresie rzymskim, władzę nad Ziemią Izraela sprawowali Bizantyjczycy aż do podbojów arabskich i zapanowaniu islamu w tym regionie w 638 n.e. Po krótkim podboju Ziemi Świętej przez krzyżowców, władzę na tym obszarze aż do 1918 roku sprawowali muzułmanie – najpierw Mamelucy, później Turkowie. Po podboju Ziemi Izraela przez Brytyjczyków, powstała nowa jednostka administracyjna – Palestyna Mandatu Brytyjskiego, istniejąca w latach 1918 – 1948. W wyniku utworzenia Państwa Izrael i wojny arabsko-izraelskiej, znow nastąpił podział miasta Jerozolimy aż do wojny sześciodniowej w 1967 roku, kiedy to Jerozolima znalazła się ponownie pod kontrolą Izraela.

2012-07-25-14.21.49-destruction western wall

Fot. Ściana Zachodnia muru otaczającego dawną Świątynię Jerozolimską, czyli tzw, Ściana Płaczu.

Inne klęski narodu żydowskiego, które według tradycji miały miejsce w dniu 9 miesiąca Aw

Według tradycji, również zdławienie rewolty Bar Kochby nastąpiło w dniu 9 Aw 135 n.e. czyli w 3895 wg kalendarza żydowskiego. Zniszczono wtedy miasto Beitar, które było głównym ośrodkiem rewolty. Do dziś, niedaleko od współczesnego Beitar, w miejscowosci Beit Guwrin, znajduje się system licznych podziemnych przejść, które służyły schronieniu się bojowników w czasie powstania Barch Kochby. Obecnie Beit Guvrin jest Parkiem Narodowym na terenie którego znajdują się liczne obiekty z czasow Drugiej Świątyni, takie jak cysterny na wodę, kolombaria, w których chodowano gołębie składane jako ofiary w Świątyni Jerozolimskiej, ale są też liczne tłoczarnie oliwy z oliwek i podziemne przejścia, które wykonano w celu nagłego ukrycia się i wychodzenia w zupełnie nieznanych miejscach, ukrytych przed okiem wroga.

Pierwsza krucjata – rozpoczęła się w dniu 9 miesiąca Aw, 15 sierpnia 1096. Rycerze podążający Doliną Renu, dokonali licznych masakr ludności żydowskiej, pomimo tego, że celem krucjat miało być wyzwolenie Ziemi Świętej z rąk muzułmańskich. Wypędzenie Żydów z Anglii w 1290 i Francji w 1306 miało również nastapić w dniu 9 miesiaca Aw. Także wypędzenie Żydow z Hiszpanii w 1492 nastąpiło w dnu 9 miesiąca Aw.

Poczatek wielkiej akcji w gettcie warszawskim miał miejsce w dniu 9 be Aw 5702, czyli 22 lipca 1942. Dlatego tez wielu religijnych Żydów właśnie w dniu 9 miesiaca Aw opłakuje 6.000.000 ofiar spośród narodu żydowskiego, którzy zginęli w Shoa.

Na dzień Tisza be-Aw są komponowane specjalne elegie, zwane kinnot. W czasie postu i modlitw w dniu 9 miesiąca Aw są odczytywane Lamentacje (tzw. Lamentacje Jeremiasza), zwane po hebrajski Megillat Eicha. Również z tej okazji jest czytana księga Hioba, w której przedstawiono historię człowieka prawgo, ale i bogatego, Hioba, który został poddany przez Szatana ciężkim próbom, stracił on wszystko, co miał: rodzinę, dobytek, zdrowie, jednak pomimo to nie stracił on wiary w Boga. Jak powiedziane jest w tej księdze:

„Nagi wyszedłem z łona matki i nagi tam wrócę. Dał Pan i zabrał Pan. Niech będzie imię Pańskie błogosławione!” (Hiob, 1:21).

Być może to jest największe przesłanie święta Tisza be-Aw, że wszelkie dobra doczesne można zniszczyć, świątynie można zburzyć i zbeszcześcić, naród zniewolić, poniżyć i wymordować, jednakże wiara i siła ducha jest najważniejsza. Tak właśnie było i jest w przypadku narodu żydowskiego, który pomimo wielkich nieszczęść, wojen i katastrof nadal istnieje.

20170527_223449 (2).jpg-B

Fot. Modlitwa przy Ścianie Płaczu (fotografia autora)


Zapomniana Operacja “Barbarossa”

Prawie niezauważona minęła kolejna rocznica początku Operacji Barbarossa (Unternehmung Barbarossa). W prasie polskiej czy europejskiej ukazały się niewielkie wzmianki o tym, a przecież 22 czerwca minęła 76 rocznica początku tej strasznej wojny. Była to jednej z najważniejszych i na pewno najtragiczniejszych operacji wojskowych w historii ludzkości. Czyżby po 76 latach przyszedł czas na zapominanie? Czy ta europejska, a może i światowa amnezja nie bierze się przypadkiem z poprawności politycznej, według której uczestniczące w niej narody nie chcą pamiętać o dziele zniszczenia, jakiego dokonały i w imię czego? A może również ci, którzy stali się ofiarą napaści, też nie chcą pamiętać, nie tylko o swojej klęsce, ale też i o tym, że wraz z Hitlerem współuczestniczyły przez prawie dwa lata w podziale Europy. Dokonały inwazji na te państwa, które nie spowodowałny żadnej prowokacji, a jedynie znajdowały się pomiędzy dwoma gigantami, które chciały zaprowadzić nowy ład w Europie. A byli też i ci, którzy chcieli skorzystać ze starcia potęg militarnych, aby załatwić stare porachunki, dokonać zemsty, rabunku czy mordu. Ale były też miliony zwykłych ludzi, którzy w tej grze wojennej o wpływy, zapłacili największą cenę – cenę nieobliczlanych cierpień, wyzysku i śmierci. Było to również starcie potężnych w owym czasie ideologii – nazizmu i komunizmu, a w ich cieniu ujawniły się także potężne siły nacjonalizmów, które współdziałały z nazizmem. Jednakże znaleźli się także sojusznicy, którzy obawiając się bolszewizmu, poparły faszyzm i nazizm.

W dniu 22 czerwca 1941 roku rozpoczęła się największa w historii świata operacja wojskowa – Operacja Barbarossa. Jeszcze nigdy dotąd tak wielkie ilości żołnierzy i sprzętu nie zostały uruchomione decyzja jednego człowieka. Ta operacja wstrząsnęła światem, rzuciła przeciwko sobie do walki na śmierć i życie gigantów, z którch tylko jeden mógł wyjść zwycięsko, jednak stało się to jasne dopiero po latach walk, podczas których szala zwycięstwa kilkakrotnie przeważała to na jedną to na drugą stronę.

W dniu 22 czerwca 1941 niemiecka III Rzesza wraz z wojskami sojuszniczymi – Węgrami, Rumunią i Słowacją zaatakowała niespodziewanie Zwiazek Radziecki. O godzinie 3:15 nad ranem rozpoczęto atak na froncie liczącym tysiące kilometrów, od Bałtyku aż po Morze Czarne. W konflikcie wzięła też udział Finlandia, które straciła w czasie wojny 1939-1940 roku znaczne obszary na korzyść ZSRR. Po obu stronach konfliktu znalazło się w pierwszych jego dniach ponad 7 milionów żołnierzy, a po mobilizacji przeprowadzonej w ZSRR prawie 10 milionów żołnierzy – liczby wprost niewyoobrażalne. Jednak ilości sprzętu po obu stronach robią nie mniejsze wrażenie. W konflikcie użyto prawie 27 tysięcy czołgów, i ponad 20 tysięcy samolotów.



Fot. Samoloty radzieckie zniszczone na lotnisku


Niespodziewany atak dał Niemcom i ich sojusznikom niebywałą przewagę, a straty w ludziach i sprzęcie po stronie radzieckiej były ogromne. Wojna ta, to jeszcze jeden przykład wojny błyskawicznej – Blitzkrieg. Setki samolotów radzieckich zostało zniszczonych na lotniskach, gdyż nie zdążyły wystartowac lub nie było czasu na ich ewakację na lotniska położone w większej odległości od granicy. Podobnie wiele czołgów radzieckich zostało zniszczonych przez niemieckie samoloty lub czołgi. Wiele sprzętu okazało się niesprawnym technicznie, a żołnierze nieprzygotowani i niedoświadczeni. Również radziecki korpus oficerski po czystkach 1938 roku był nieliczny i niedoświadczony. Pomimo informacji wywiadu o przygotowaniach niemieckich do agresji, nie zostały one przetłumaczone na konkretne działania. Niemcy już od lata 1940 roku budowały infrastrukturę na terenie Generalnego Gubernatorstwa potrzebną do działań wojennych – koleje, drogi, lotniska. Już od wiosny 1941 roku przerzucano na tereny Generalnego Gubernatorstwa, gdyż znajdowało się ono na osi głównego ataku na na ZSRR, setki tysięcy żołnierzy i sprzętu.  Dwa najważniejsze kierunki ataku, w kierunku północy i wschodu wyprowadzono z terenów Prus Wschodnich i Generalnego Gubernatorstwa. Podobnie część sił niemieckich skierowano z terenów Generalnego Gubernatorstwa na południe, w kierunku Ukrainy. Z terenów Rumunii w ataku wzięły udziała udział armia rumuńska, wspierane przez niemiecką 11 armię, a z obszarów zajętych przez Węgry atakowały dywizje węgierskie.


Fot. Zniszczony czołg radziecki w okolicy Kowna

Dysponując ogromną przewagą taktyczną, przejawiającą się przede wszystkim we współdziałaniu pomiędzy lotnictwem a siłami lądowymi, doskonalą łącznością, odwagą i szybkoscią działań, wojska niemieckie posuwały się po kilkadziesiąt kilometrów dziennie. Warto przy tym dodać, że w tym czasie czołgi radzieckie nie posiadały radiostacji pokładowych, co utrudniało łączność na polu walki. Pierwsze dni i tygodnie walki zdawały się potwierdzać tezę o “bezgłowym kolosie na glinianych nogach”. Wojska radzieckie były w odwrocie prawie na całej lini frontu, dywizje i armie ulegały rozpadowi, tysiące żolnierzy radzieckich brano do niewoli, a cały aparat administracyjny i polityczny ewakuowano na wschód. Po miesiącu walk, 31 lipca 1941 siły grupy armii “Północ” pod dowództwem Feldmarszałka Wilhelma von Leeba znalazły się 30 km od Leningradu (obecnie Sankt Petersburg). Grupa Armii “Środek” pod dowództwem feldmarszałka Fedora von Bocka działała przeciwko wojskom radzieckiego frontu zachodniego. W składzie wojsk niemieckich znałazły się między innymi 2. Grupa Pancerna gen. płk Heinza Guderiana i 3. Grupa Pancerna gen. płk Hermanna Hotha. Miały one nacierać na Brześć, Grodno, następnie w kierunku Mińska, a dalej na Smolensk. Zaciekle broniła się twierdza Brześć, która została otoczona już w pierwszym dniu wojny, jednak wytrwała do końca czerwca 1941. Ostatnie gniazda oporu zostały zlikwidowano około 20 lipca 1941. Mińsk okupowano 20 lipca 1941 r. Od 10 lipca 1941 do 10 września 1941 trwały walki o Smoleńsk. Podczas tej operacji wzięto do niewoli 300 tysięcy żołnierzy radzieckich. W dniu 26 września 1941 skapitulował Kijów. W okrążeniu znalazło się wiele jednostek radzickich. W sumie w kotle kijowskim wzięto do niewoli 665 tysięcy żołnierzy radzieckich. Grupa Armii “Południe” pod dowództwem feldmarszałka Gerda von Rundstedta otrzymała zadanie zniszczenia jednostek radzieckich na terenie Ukrainy Zachodniej. Po tygodniu wojska niemieckie dotarły do Lwowa, kierując natarcie na Tarnopol i Winnicę. Od południa atakowały wojska rumuńskie w kierunku Odessy. Wspmagała je niemiecka 11 armia. W wyniku wielkich strat i niebezpieczeństwa kompletnego rozbicia, dowództwo radzickie zdecydowalo się ewakuować wszystkie pozostałe wojska za Dniepr, jednak do końca sierpnia udało się to tylko częściowo. Również natarcie skierowane na Krym przebiegało bez większego oporu. Broniła się jednak Odessa, która pozostała w okrążeniu od 5 sierpnia 1941 do 16 pażdziernika 1941, kiedy to miasto upadło. W dniu 9 września 1941 wojska niemieckie odcięły też połączenie lądowe z Krymem.

Początek masowych zbrodni

Ludzie w czasie trwania Operacji Barbarossa ginęli nie tylko na froncie, lecz przede wszystkim na zapleczu frontu wschodniego. Wojna iedologiczna pomiędzy nazistowskimi Niemcami a ZSRR rozpoczęła okres masowych zbrodni dzisiątków milionów ludzi. Pierwszymi ofiarami stali się więźniowie w więzieniach radzieckich. Totalitaryzm stalinowski nie pozwalał na wypuszczenie na wolności przeciwników władzy radzieckiej, dlatego też Lawrentij Beria, Ludowy Komisarz Spraw Wewnętrznych, zdecydował, że więźniowie, których nie było możliwe ewakuować, należało rozstrzelać. Podczas gdy w niektórych miastach, jak na przykład Grodno, czy Kowno, funkcjonariusze NKVD nie zdążyli wykonać rozkazu, a z innych, jak Mińsk, udało się ewakuować więźniów, na teranie tak zwanej Ukrainy Zachodniej, wobec szybkich postępów sił niemieckich funkcjonariusze NKVD dokonali masowych zbrodni w więzieniach. We Lwowie, Tarnopolu i wielu innych miastach Galicji zamordowano około 17 tysięcy więźniów, przede wszystkim Ukraińców, ale również Polaków i Żydów. Do dzisiejszego dnia nikt ze zbrodniarzy NKVD nie został ukarany.


Fot. Rozpoznawanie zwłok więźniów pomordowanych przez NKVD we Lwowie

Odkrycie tysięcy niepogrzebanych zwłok pozostawionych na czerwcowym i lipcowym słońcu ulegało szybkiemu rozkładowi. Ich odkrycie spowodowało wybuch nienawiści do władzy radzieckiej. Ponieważ ewakuowano radzieckie władze cywilne i wojskowe, rozwścieczona ludność szukała czynnika zastępczego, którym stali się Żydzi. Początkowo zatrudniono Żydów do transportu zwłok w celu ich rozpoznania, a następnie pochówku w masowych grobach. Jednocześnie za przyzwoleniem Niemców, milicje ukraińskie wraz z ludnościa cywilną dokonały masowych pogromów, które w samym Lwowie spowodowały około 5 tysęcy ofiar żydowskich. Dokonano również pogromów w wielu innych miastach Ukrainy, takich jak, Stanisławów, Złoczów, Borysław, Drohobycz. Zbrodnia zrodziła zbrodnię!

141k58l-Lvov Pogrom of 30 June 1941

Fot. Pogrom we Lwowie

Do Lwowa przybyło też w dniu 2 lipca 1941 Eisatzkommando zur besonderen Verwendung pod dowództwem Eberharda Schöngartha, które dokonało aresztowań wśrod profesorów polskich Politechniki i Uniwersytetu Lwowskiego. W dniu 4 lipca 1941 dokonano egzekucji 37 profesorów na Wzgórzach Wuleckich.

Zgodnie z rozkazem o komisarzach (Kommissarbefehl) z dnia 6 czerwca 1941 roku, wydanego z polecenia Adolfa Hitlera prze Feldmarszałka Wilhelma Keitla, rozkazano natychmiast po wzięciu do niewoli rozstrzeliwac radzieckich komisarzy politycznych. Według tego rozkazu komisarzom politycznym nie przysługiwala ochrona zgodnie z konwencjami genewskimi, tak jak należało oczekiwać w przypadku wzięcia do niewoli żołnierzy radzieckich oraz kombatantów. Dalsze rozkazy umożliwiły również wstęp do obozów jeńców wojennych funkcjonariuszy SS w celu filtrowania jeńców i rozstrzeliwania komisarzy politycznych, aktywistów partyjnych i Żydów. Z rozkazem o komisarzach związane było szereg instrukcji, wytycznych i rozkazów. W rozkazach tych uwidocznił się w pełni ideologiczny charakter wojny pomiędzy nazistowskimi Niemcami a ZSRR. Według Niemców był to koflikt przeciwstawnych ras i ideologii, a jej celem było zniszczenie barbarzyńskiego bolszewizmu i zdobycie przestrzeni życiowej na Wschodzie. Była to wojna totalna, w której nie było miejsca na poszanowanie reguł prawa wojennego. Nie było w niej miejsca na litośc i ludzkie uczucia. Była to wojna bezwzgledna, totalna, wojna wyniszczenia i eksterminacji.

Wojna totalna

W wojnie tej nie chodziło o zwycięstwo na polu bitwy i pokonanie wrogich wojsk, lecz o wyniszczenia biologiczne mas ludzkich. Okrutność tej wojny przejawiła się w bezwzględnym traktowaniu sowieckich jeńców wojennych. Od początku wojny do wiosny 1942 wyniszczono około 2.8 milionów jeńcow radzickich. Wielu z nich zamknięto w tak zwanych obozach, ogrodzonych drutem kolczastym, jednak nie posiadających barakow ani żadnej innej infrastruktury. Około pół miliona jeńców wojennych rozstrzelano lub wyniszczono w obozach koncentracyjnych. Jeńcy pozbawieni pożywienia, wymierali masowo z głodu, chorób i zimna. Aby przeżyc, kopali w ziemi nory, miały też miejsce liczne przypadki kannibalizmu. Tragedia jeńcow sowieckich jest jedną z najwiekszych zbrodni II wojny światowej, jak do tej pory mało znanych, prawie zapomnianych.


Fot. Reichsführer SS Heinrich Himmler podczas wizytu obozu radzieckich jeńców wojennych

Grupy Operacyjne SD i Policji (Einsatzgruppen SD und Polizei), które posuwały się za linią frontu miały za zadanie likwidować nie tylko komisarzy politycznych, ale przede wszystkim Żydów. W akcjach czterech Einsatzgruppen, które posuwały się w czterech kierunkach: Einsatzgruppe A posuwała się w rejonie działań Grupy Armii A w krajach bałtyckich; Einsatzgruppe B działała na obszarze zajętym przez Grupę Armii “Środek” – na terenie Białorusi; Einsatzgruppe C na terenie północnego i środkowego obszaru działań Grupy Armii “Południe”, na terenie Ukrainy – między innymi ta Einsatzgruppe dokonała masakry w Babim Jarze na przedmieściu Kijowa; Einsatzgruppe D działała na terenie południa Ukrainy, Bessarabii, okolicy Kiszyniowa i na Krymie. W sumie Einsatzgruppen liczące niecałe 3 tysiące ludzi dokonało maskry ponad 600 tysiecy Żydow. Tylko do końca 1941 roku wymordowano prawie pół miniona Żydów. W masakrach i pogromach Żydów brały udział również miejscowe milicja zlożone z nacjonalistów, oraz nastawiona kolaborancko ludność cywilna.

sowjetische Kriegsgefangene bei Balta

Fot. Przemarsz jeńców radzieckich w sierpniu 1941 (Bundesarchiv)

Pod koniec września 1941, pomimo dalszych sukcesów i posuwania się na wschód, wojska niemieckie straciły impet. Pomimo okrążenia Leningradu, miasta nie udało się zdobyć. Rownież na kierunku moskiewskim, pomimo dojścia na odległość kilkunastu kilometrów od miasta, Moskwa nie została zdobyta. Przybycie 16 dywizji syberyjskich, dobrze wyszkolonych, uzbrojonych i wyposażonych w ubrania dostosowane do warunków zimowych zdecydowało o odparciu natarcia niemieckiego na Moskwę. W tym czasie granice ZSRR na Dalekim Wschodzie były praktycznie bezbronne, natomiast wojska niemieckie atakujące na kierunku moskiewskim były w stanie wyczerpania, braku uzupełnień żołnierzy, ubrań czy sprawnego sprzętu. Taktyka spalonej ziemi, stosowana przez wojska radzieckie, gdzie wszystko co nie zostało ewakuowane, było niszczone, nie pozostawiła Niemcom rezerw żywności, paliwa i środków transportu. Masowo korzystano z transportu konnego. Wydłużajęce się linie transportowe na tysiące kilometrów oraz niedostosowanie linii kolejowych do taboru kolejowego krajów europejskich, uniemożliwiało transport. Żołnierze niemieccy nie posiadali ubrań zimowych, byli wyczerpani, straty w szeregach jednostek wojskowych nie były uzupełniane. Wielu żołnierzy poległo lub było rannych, a wczesne mrozy spowodowały odmrożenia nóg i rąk. Mobilizacja nowych, wyszkolonych żołnierzy w Niemczech była niewystarczająca. Również sprzęt wojskowy był czesto uszkodzony lub zniszczony. Grupa Pancerna Heinza Guderiana posiadała pod koniec kampanii tylko kilkadziesiąt sprawnych czołgów. Kilkaset czołgów uległo zniszczeniu lub wymagało remontu po przebyciu około 2000 kilometrów. W tym czasie również wojska radzieckie nie posiadały rezerw i dlatego przez cały następny rok 1942, aż do bitwy pod Stalingradem, szala zwycięstwa przeważała to na jedną to na drugą strone. Ostatecznie koalicja anty-hitlerowska zwyciężyła, jednak zajęło to trzy i pół roku i dziesiątki milionów istnień ludzkich.


Fot. Żołnierzy niemieccy na froncie wschodnim

Czy spokój powróci na ulice Jerozolimy?

Wszystko wskazuje na to, że trwajacy od dziesięciu dni kryzys wokół bezpieczeństwa na Wzgórzu Światynnym w Jerozolimie ma się ku końcowi. Przed dziesięcioma dniami na Wzgórzu Światynnym, gdzie była dawniej żydowska Światynia Jerozolimska, zniszczona dwukrotnie – przez Babilończyków, a następnie przez Rzymian, a poźniej po podbojach arabskich zbudowano meczet Al Aksa oraz Kopułę na Skale. Miejsce to nazwano po arabsku Al Haram esz-Szarif. Jest ono uważane przez wyznawców islamu, jako jedno z trzech świętych miejsc, po  Mekkce i Medynie. Po wojnie sześciodniowej w 1967 roku Wzgórze Światynne zostało zajęte przez wojska izraelskie, jednak krótko po tym zostało przekazane pod zarząd Wakf. Istotną rolę, jako strażnika miejsc świętych, pełni Jordania, co znajduje odzwierciedlenie w umowach międzynarodowych. Wzgórze Świątynne jest także jednym z centralnych miejsc dla Palestyńczyków, którzy w swojej retoryce starają się pokazać jako obrońcy meczetu Al Aksa przed jakąkolwiek zmianą status quo. Jednakże Wzgórze Świątynne, a szczególnie jego część, zwana także Ścianą Zachodnią lub Ścianą Placzu jest jednocześnie jednym z naświętszych miejsc judaizmu. Stąd każde napięcie w tym tak bardzo zapalnym miejscu, może doporwadzić do masowych zamieszek, przelewu krwi i poważnego konfliktu międzynarodowego.

Przed dziesięcioma dniami na Wzgórzu Świątynnym dokonano aktu terroru, kiedy to trzech Arabów Izraelskich, przy pomocy wspólników, dotarło na plac świątynny, i tam przekazano im przemyconą wcześniej broń w celu dokonania ataku na policjantów izraelskich. W wyniku tego aktu zginęło dwóch policjantów izraelskich, trzech napastników zostało zabitych. W konsekwencji, strona izraelska podjęła decyzję o zamknięciu Wzgrza Światynnego i przeprowadziła śledztwo. Zdecdowano też, aby umieścic przy wejściach na Wzgórze Świątynne magnometry do wykrywania metali. Po półtoradobowym zamknięciu Wzgórza Światynnego, zostało ono znów otwarte dla odwiedzających i uczestniczących w modlitwach.

Niestety, strona palestyńska zdecydowała wykorzystać zamiary strony izraelskiej dotyczące zwiększenia bezpieczeństwa, jako atak na meczet Al Aksa i status quo. Umieszczenie magnometrów przedstawiono jako akt obrazy uczuć religijnych muzułmanow i jako chęć zawładnięcia meczetem Al Aksa. W ostatni piątek, dniu modlitw muzułmańskich, doszło do protestów, zamieszek i starć z policją, w wyniku czego zginęło czterech Palestyńczyków. W tym samym dniu, wieczorem, w czasie szabasowej wieczerzy młody Palestyńczyk dokonał ataku na Żydów w miejscowości Halamisz, w Samarii. Trzy osoby zamordowano, kilka raniono, natomiast napastnik został postrzelony. Podczas ataku zginął ojciec, Josef Salomon lat 70, oraz jego dwoje dzieci, córka, Haja Salomon lat 41 oraz syn, Elad Salomon lat 36.

Propaganda wokół meczetu Al Aksa nie skończyła się na tym, gdyż w niedzielę, w stolicy Jordanii Ammanie doszło do kolejnego ataku, tym razem na izraelskiego strażnika przy ambasadzie Izraela w Jordanii. W jego wyniku strażnik użył broni i zastrzelił napastnika oraz postrzelił przypdakowo dodatkową osobę, która również zmarła. Ciężko ranny strażnik pozostał w ambasadzie, wokół której pojawił się tłum. Przez ponad 28 godzin personel izraelski pozostał zamknięty w ambasadzie, gdyż władze jordańskie nie zgodziły się na jej ewakuację. Dopiero po negocjacjach ewakuowano personel ambasady przez most im. gen. Allenby do Izraela.

W dniu dzisiejszym, 25 lipca 2017, ogłoszono też , że magnometry przy wejsciach na Wzgórze świątynne, w wyniku decyzji gabinetu bezpieczeństwa rządu Izraela zostały usunięte. Warto prz tym dodać, że magnometry pozostaną przy wejściach dla turystów oraz Żydów. Pomimo zaprzeczeń, jakoby miało to związek z negocjacjami w sprawie ewakuacji personelu ambasady Izraela w Ammanie, sprawa ta wydaje się oczywista. Zwłaszcza, że już wcześniej król Jordanii Abdullah apelował o usunięcie magnomerów. Policja izraelska zamierza podjąć inne środki bezpieczeństwa, między innymi zastosować specjalnie kamery, które mogą rozpoznawać twarze oraz przedmioty typu metale i ładunki wybuchowe pod ubraniem przechodzących oraz system kamer w całym starym mieście w Jerozolimie. Koszt tego przedsięwzięcia ma wynieść 100 milionów dolarów i zostanie on pokryty w całości przez podatników izraelskich. Tymczasem nad bezpieczeństwem modlących się oraz turystów bedą czuwać wzmocnione oddziały policji izraelskiej, licząc na to, że spokój powróci na ulice Jerozolimy.

Słońce września

Władysław Broniewski

Słońce września


Wrócę do Polski, i znów będą wrześnie,
będą spadały z drzew grusze i śliwy,
w niebo popatrzę i będzie boleśnie:
pod słońcem września nie będę szczęśliwy.

To słońce stało ponad horyzontem,
błogosławiące wrogim samolotom,
to słońce biło nas żelaznym frontem,
dział hukiem, czołgów złowrogim łoskotem.

A czołgi w bagnach wyschniętych nie grzęzły,
szły armie, szybsze niźli polski piechur,
bomby waliły w kolejowe węzły,
płonęły miasta, rzucane w pośpiechu,
szli Niemcy…

Któż to niegdyś wstrzymał słońce?
Czemu nie zgasło nad warszawską bitwą?
Ono świeciło – okrutne, palące –
w oczy żołnierza, który trwał i wytrwał.

Słońce wspaniałe!… Słońce nad Warszawą,
nad Westerplatte, nad Helem, nad Kutnem,
wschodzące krwawo, zachodzące krwawo,
nie nasycone widokiem okrutnym!

I już go odtąd nie ujrzę inaczej
niż w krwi oparach, brzemienne przekleństwem,
w dymach ze stosu męstwa i rozpaczy,
rozpaczą krwawe i promienne męstwem.

O słońce! Słońce Września! Miną lata,
zdeptany będzie przez Prawo łeb węża,
może we wrogu odnajdziemy brata,
może sercami będziemy zwyciężać,

może tak będzie… Ale słońce Września,
dni naszej chwały i krwi, i cierpienia,
przeklęte będzie w legendach i pieśniach,
aż nowe wzrosną po nas pokolenia.


Dla kogo embargo?

W ostatnich dniach pojawiły się kilkakrotnie informacje dotyczące embarga broni dla Izraela. Jednym z pierwszych państw, które ogłosiły, że zaprzestaną dostaw broni dla Izraela była Hiszpania. Zgodnie z danymi podanymi przez El Pais, wartość sprzedaży wyniosła w 2013 około 4.9 miliona euro, co stanowi jeden procent hiszpańskiego eksportu broni. Decyzję umotywowano tym, że podczas operacji wojskowej w Gazie są powodowane duże straty wśród ludności cywilnej. Odpowiedź strony izraelskiej, że straty wśród ludności cywilnej są rezultatem prowadzenia ognia z terenów o dużym zagęszczeniu ludności, nie przekonała strony hiszpańskiej. Ponieważ wartość hiszpańskich dostaw broni i uzbrojenia dla Izraela jest niewielka, nie mogła ona spowodować większych strat, a jej celem było przede wszystkim zajęcie pozycji politycznej w sprawie konfliktu.

Hiszpania nie była jednak odosobniona i kolejnym krajem, który zagroził zaprzestaniem dostaw uzbrojenia do Izraela była Wielka Brytania. Andrew Mitchell, brytyjski minister do spraw rozwoju międzynarodowego, zagroził embargiem broni i uzbrojenia, gdyż poziom nędzy i rzeź w Gazie zatruwają wszelkie dobre intencje obecnych i przyszłych pokoleń. Według Mitchella, szkoły ONZ w Gazie nie powinny być celami ataków, gdyż zostały one ogłoszone strefami bezpiecznymi dla uciekinierów. Inny minister brytyjski, Sutton Coldfield, wystąpił już po decyzji ministry Sayeedy Warsi, muzułmanki pochodzenia pakistańskiego, o rezygnacji z zajmowanego stanowiska w proteście przeciwko braku potępienia izraelskiej operacji w Gazie przez rząd brytyjski. Mitchell powiedział, że powinno się ograniczyć dostawy broni (dla Izraela) w tym konflikcie i że powinno się rozważyć sprawę embarga. Podkreślił on jednak, że w czasie operacji w Gazie nie nastąpiła sprzedaż uzbrojenia dla Izraela.

Od 2010 roku udzielono pozwoleń 131 firmom brytyjskim na eksport uzbrojenia do Izraela o wartości 42 milionów funtów, między innymi elementy do budowy dronów, radarów, systemów naprowadzania oraz systemów do walki elektronicznej. W ciągu ostatniego roku dostawy uzbrojenia do Izraela wynosiły 10 milionów funtów. Andrew Smith z Kampanii Przeciw Handlu Uzbrojeniem (CAAT) powiedział: “Przede wszystkim licencje te nigdy nie powinny być przyznane. Powinno być nałożone embargo na sprzedaż wszelkiej broni do Izraela. Kiedy Wielka Brytania sprzedaje broń, nie tylko ułatwia to ataki, które zostały potępione przez ONZ, ale również sygnalizuje aprobatę dla działań rządu Izraela.” Rzecznik rządu brytyjskiego potwierdził, że następuje przegląd wszystkich licencji na eksport uzbrojenia do Izraela, jednak nie wiadomo ile czasu to potrwa. W międzyczasie nie przydzielono żadnych nowych licencji od chwili rozpoczęcia operacji w Gazie.

Według najnowszych informacji o wiele groźniejsza jest jednak postawa administracji prezydenta Obamy. Pomimo trudności, udzielono Izraelowi pomocy finansowej dla systemu “Żelazna Kopuła” w wysokości 225 milionów dolarów, która jest traktowana jako system obronny, zablokowano natomiast dostawy innych rodzajów uzbrojenia. Pomoc finansowa Stanów Zjednoconych dotyczy to przede wszystkim możliwości pokrycia kosztów produkcji nowych rakiet dla tego systemu. Koszt jednej rakiety wynosi około 50 tysięcy dolarów. “Żelazna Kopuła” zestrzeliła w czasie operacji 578 rakiet spośród 3356 rakiet wystrzelonych ze Strfy Gazy, co daje prosty rachunek 28,9 miliona dolarów. Oczywiscie koszty produkcji nowych baterii, rakiet i utrzymanie ich w ciągłej zdolności bojowej kosztuje o wiele więcej.

Administracja prezydenta Obamy przyznała ostatnio, że zablokowała dostawy pocisków moździerzowych 120 mm oraz 40 mm rakiet do helikopterów oraz rakiet typu “Hellfire”. Izrael zamówił te materiały bezpośrednio w Pentagonie, jednakże aministracja prezydenta, kiedy się o tym dowiedziała, zabroniła tych dostaw. Jest to między innymi wynikiem napięcia panującego pomiędzy premierem Izraela Benjaminem Netaniahu a prezydentem Obamą i sekretarzem stanu Johnem Kerry. Administracja prezydenta próbowała niejednokrotnie ukryć te napięcia, jednak w ostatnich dniach mówi się o tym w sposób zupenie otwarty. Niektórzy z otoczenia prezydenta Obamy otwarcie krytykują premiera Netaniahu, twierdząc, że jest zbyt silny i to przeszkadza w osiągnięciu porozumienia z Palestyńczykami. Strona izraelska uważa administrację Obamy za słabą i naiwną. Do pogorszenia stosunków przyczyniła się między innymi krytyka propozycji porozumienia z Hamasem, zaproponowanego przez Johna Kerry, które była wersją przedłożoną sekretarzowi stanu przez Katar, w której nie uwzględniono interesów strony izraelskiej zapewnienia bezpieczeństwa i uniemożliwienia ponownego zbrojenia się Hamasu.

Sprawa zablokowania dostaw amerykańskiego uzbrojenia do Izraela zapewne będzie dementowana, jednakże w przypadku innych państw takie ryzyko nałożenia embarga jest bardzo prawdopodobne. Postawa wielu państw pozostających w dobrych stosunkach z Izraelem, które można określić nawet przyjaznymi, wobec operacji izraelskiej w Gazie i jej skutków jest związana z naciskami jakie są wywierane na rządy tych państw pod wpływem opini publicznej, karmionej wiadomościami z Gazy. Wiele informacji na temat sytuacji w Gazie okazuje się być rezultatem polityki prasowej Hamasu, który zastrasza dziennikarzy, uniemożliwia im swobodę przemieszczania i wypowiedzi, zabrania fotografowania swoich “bojowników” oraz akcji zbrojnych, takich chociażby jak wystrzeliwanie rakiet z miejsc gdzie istnieje duże ryzyko odwetu i spowodowanie wielu strat wśród ludności cywilnej, takich jak szkoły, szpitale, meczety. Dopiero po opuszczeniu Gazy dziennikarze potwierdzają to co w Izraelu wiedziano od dawna, że Hamas i inne organizacje zbrojne w Gazie używają żywych tarcz i miejsc chronionych przez ONZ. Jednakże większość niesprawdzonych informacji powodujących oburzenie światowej opinii publicznej nie podlega żadnej weryfikacji. Nawet jeśli okaże się, że ostrzału na szkołę pod ochroną ONZ dokonał Hamas lub , że wyreżyserowano tego typu przypadki, a Hamas używał tych obiektów do składowania broni, takie dementi nie jest w stanie zmienić wrogiego nastawienia opinii publicznej oraz niektórych przywódców państw. Pokazuje to jak wielki jest wpływ propagandy i jak dalekosiężne efekty ona przynosi. Wprowadzenie bowiem embarga na uzbrojenie dla Izraela, kiedy ten kraj jest w sytuacji permanentnego zagrożenia, jest niczym innym jak ciosem w plecy. Kraj, który jest jedyną demokracją na Bliskim Wschodzie, gdzię żyje wiele różnych narodowości i grup religijnych, wielu z nich reprezentowanych w parlamencie, sądownictwie, nauce, lulturze i życiu społecznym, jest ciągne atakowany nie tylko przez wrogów ale również przez przyjaciół, którzy powinni raczej podzielać wartości, o które ten kraj walczy i który jest oazą demokracji i stabilności gospodarczej w tym regionie świata. Próby embarga pokazują również, jak dalece mito palestyńskiej walki o wolność, niepodległość, walki z “izraelską okupacją” przenikną do świadomości opinii publicznej, która w sposób bezkrytyczny przyjmuje za dobrą monetę wszystko to co się jej przekaże. Jest to również nagroda dla terroru, który pod przykrywką walki o wolność, faktycznie walczy o wartości, które są obce cywilizacji świata zachodniego. Najbardziej chyba jaskrawym przykładem tego, jest fakt, że UNRWA, która jast organizacją powołaną przez ONZ w celu niesienia pomocy uchodźcom palestyńskim i która powinna być w tym konflikcie neutralna, niejednokrotnie krytykowała Izrael za to, że szkoły pod jej kontrolą były obiektem izraelskich ataków. Ta sama organizacja jednak, po odkryciu rakiet na terenie tychże szkół nie tylko nie starała się ich zniszczyć lub zneutralizować, lecz przekazała je “miejscowym władzom” czyli Hamasowi, stając się tym samym stroną w konflikcie. Należy przy tym przypomnieć, że ostrzelanie szkoły UNRWA było jedną z przyczyn wypowiedzi brytyjskiego ministra w sprawie embarga uzbrojenia, jednakże nie próbowano przy tym głębiej przeanalizować w jaki sposób do tego doszło, dlaczego UNRWA współpracuje z Hamasem i jaka jest rola tejże organizacji w wydarzeniach w Gazie. Na podstawie informacji telewizyjnych i prasowych można odnieść wrażenie, że po jednej stronie konfliktu jest biedna, okupowana ludność palestyńska a po drugiej okrutny Izrael, którą tą ludność prześladuje, atakuje i zabija. Działania Hamasu i rola tejże organizacji są kompletnie zapominane. W ten sposób przedłuża się i daje nową siłę mitom palstyńskiej walki o wolność przeciwko okupantom, walki słabych przeciwko silnym i okrutnym, a światowa opinia publiczna w tym wypadku solidaryzuje się ze słabymi i prześladowanymi, nie biorąc pod uwagę jak trudna jest walka z terrorem. Mówi się, że kłamstwo powtórzone tysiąc razy staje się prawdą. W tym wypadku ta myśl nabiera nowego znaczenia.

Krajobraz po bitwie w Gazie

Operacja izraelska w Gazie zbliża się do końca. Właściwie można uznać, że już sie zakończyła, choć na oficjalne deklaracje należy jeszcze poczekać. Przedwczesne deklaracje ministra obrony Izraela Moshe Yaalona i Benni Gantza, wzywające do powrotu mieszkańców miejscowości wokół Gazy spotkały się z ostrą ich reakcją. W okresie kilkudniowego zawieszenia ognia miały miejsce częste ostrzeliwania miejscowości wokół Gazy i bardziej oddalonych miast, takich jak Aszdod, Aszkelon czy Beer Szewa. Członkowie Hamasu ostrzeliwali również okoliczne miejscowości ogniem z moździerzy. Między innymi przedwczoraj zamknięto jedyne przejście graniczne pomiędzy Izraelem a strefą Gazy przeznaczone do przewozu towarów, w tym również pomocy humanitarnej w Kerem Szalom. Hamas raz jeszcze pokazał swoje oblicze, jako organizacji nie przebierającej w środkach, a której celem jest atakowanie obiektów izraelskich ale również dokonywanie ataków na obiekty zapewniające normalne funkcjonowanie Strefy Gazy.

Aktualnie, po kilku przerwach i wyjeździe delegacji izraelskiej, toczą sie rozmowy w Kairze. Hamas początkowo strał się pokazać jako zwyciezca, stawiając warunki trudne, jeżeli nie niemożliwe do zaakceptowania przez stronę izraelską – między innymi otwarcie przejścia granicznego w Rafijach, portu lotniczego i portu morskiego. Obecnie te warunku zostały już oddalone. Podobnie jak warunek Izraela dotyczący demilitaryzacji Gazy. W tej chwili zgodzono się na obecność żołnierzy Autonomii Palestyńskiej na granicy pomiędzy Strefą Gazy a Egiptem. Dalsze warunki dotyczące zwiększenia przewozu towarów, materiałów budowlanych, środków chemicznych (nawozów) ma być poddany ścislej kontroli. Izrael obawia się, że bedą one ponownie użyte do budowy tuneli, binkrów i innych obiektów wojskowych. Rury, nawozy sztuczne i inne materiały mogą służyć do budowy rakiet bliskiego zasięgu. Przepływ środków pieniężnych ma być poddany ścisłej kontroli i odbywać się za pośrednictwem Autonomii Palestyńskiej pod przewodnictwem Abu Mazena.

Obie strony liczą też straty. Wprawdzie liczba zabitych po stronie palestyńskiej jest znacznie większa, nadal dane podawane przez różne instytucje, znacznei od siebie odbiegają. Strona palestyńska starała się ukryć straty własne, podając zawyżone dane dotyczące ludności cywilnej. Członkowie Hamasu i innych organizacji znajdują sie w grupie ofiar cywilnych. Są też ogromne straty materialne. Wiele budynków uległo zniszczeniu inne nadają się tylko do wyburzenia. Po stronie izraelskiej są mniejsze straty wśród ludziach jednak straty materialne są bardzo znaczne. Dotyczą one głównie kosztów prowadzenia operacji. Dla przykladu, jedna rakieta Żelaznej Kopuły kosztuje ok. 50.000 dolarów, a takich rakiet wystrzelono kilkaset. Są ogromne  straty w dziedzinie turystyki z spowodowane odwołaniem przyjazdów turystów i pielgrzymów do Izraela oraz zawieszeniem lotów z lotniska imienia Ben Guriona. Straty poniosła też gospodarka izraelska z powodu powołania pod broń około 80.000 żołnierzy rezerwy, zmniejszenia wpływów z podatków, konieczności wypłaty odszkodowań, zmniejszenia obrotu w handlu, czasowego zawieszenia produkcji w zakładach w rejonie Gazy, strat w rolnictwie i innych. W sumie straty oraz koszty prowadzenia operacji można ocenić wstępnie na kilka miliardów dolarów.

Ostanim już chyba rezultatem operacji w Gazie będzie działanie specjalnej komisji powołanej przez Międzynarodową Komisję Praw Człowieka. Została już powołana taka komisja pod przewodnictwem Prof. Williama Schabasa, znanego ze swoich antyizraelskich wystąpień. Podobnie jak komisja pod przewodnictwem Richarda Goldstona, niewątpliwie oceni ona sytuację w sposób nieprzychylny dla Izraela, traktując w sposób pobłażliwy Hamas.

Pomimo miesięcznych walk, wielkich strat w ludziach oraz ogromnych strat materialnych, o dalszej sytuacji przesądzą rozmowy w Kairze. Prawdopodobnie do następnego konfliktu, który może wybuchnąć za kilka lat. Hamas najprawdopodobniej nie stanie się organizacją pokojową i bedzie chciał odbudować swój potencjał wojskowy. Izrael będzie zmuszony do zastosowania nowych technologii w celu identyfikacji i niszczenia tuneli na granicy z Gazą. Kiedy broń zamilczy, nadejdzie czas na dalsze przemyślenia sytuacji. Wiele zależy od postępu rozmów pomiędzy Izraelem a Autonomią Palestyńska i sytuacji geopolitycznej w regionie.