22 CZERWCA 1941 ROZWARŁY SIĘ BRAMY PIEKŁA

Zapomniana Operacja “Barbarossa”

Prawie niezauważona minęła kolejna rocznica początku Operacji Barbarossa (Unternehmung Barbarossa). W prasie polskiej czy europejskiej ukazały się niewielkie wzmianki o tym, a przecież 22 czerwca minęła 76 rocznica początku tej strasznej wojny. Była to jednej z najważniejszych i na pewno najtragiczniejszych operacji wojskowych w historii ludzkości. Czyżby po 76 latach przyszedł czas na zapominanie? Czy ta europejska, a może i światowa amnezja nie bierze się przypadkiem z poprawności politycznej, według której uczestniczące w niej narody nie chcą pamiętać o dziele zniszczenia, jakiego dokonały i w imię czego? A może również ci, którzy stali się ofiarą napaści, też nie chcą pamiętać, nie tylko o swojej klęsce, ale też i o tym, że wraz z Hitlerem współuczestniczyły przez prawie dwa lata w podziale Europy. Dokonały inwazji na te państwa, które nie spowodowałny żadnej prowokacji, a jedynie znajdowały się pomiędzy dwoma gigantami, które chciały zaprowadzić nowy ład w Europie. A byli też i ci, którzy chcieli skorzystać ze starcia potęg militarnych, aby załatwić stare porachunki, dokonać zemsty, rabunku czy mordu. Ale były też miliony zwykłych ludzi, którzy w tej grze wojennej o wpływy, zapłacili największą cenę – cenę nieobliczlanych cierpień, wyzysku i śmierci. Było to również starcie potężnych w owym czasie ideologii – nazizmu i komunizmu, a w ich cieniu ujawniły się także potężne siły nacjonalizmów, które współdziałały z nazizmem. Jednakże znaleźli się także sojusznicy, którzy obawiając się bolszewizmu, poparły faszyzm i nazizm.

W dniu 22 czerwca 1941 roku rozpoczęła się największa w historii świata operacja wojskowa – Operacja Barbarossa. Jeszcze nigdy dotąd tak wielkie ilości żołnierzy i sprzętu nie zostały uruchomione decyzja jednego człowieka. Ta operacja wstrząsnęła światem, rzuciła przeciwko sobie do walki na śmierć i życie gigantów, z którch tylko jeden mógł wyjść zwycięsko, jednak stało się to jasne dopiero po latach walk, podczas których szala zwycięstwa kilkakrotnie przeważała to na jedną to na drugą stronę.

W dniu 22 czerwca 1941 niemiecka III Rzesza wraz z wojskami sojuszniczymi – Węgrami, Rumunią i Słowacją zaatakowała niespodziewanie Zwiazek Radziecki. O godzinie 3:15 nad ranem rozpoczęto atak na froncie liczącym tysiące kilometrów, od Bałtyku aż po Morze Czarne. W konflikcie wzięła też udział Finlandia, które straciła w czasie wojny 1939-1940 roku znaczne obszary na korzyść ZSRR. Po obu stronach konfliktu znalazło się w pierwszych jego dniach ponad 7 milionów żołnierzy, a po mobilizacji przeprowadzonej w ZSRR prawie 10 milionów żołnierzy – liczby wprost niewyoobrażalne. Jednak ilości sprzętu po obu stronach robią nie mniejsze wrażenie. W konflikcie użyto prawie 27 tysięcy czołgów, i ponad 20 tysięcy samolotów.

 

Operation_Barbarossa_-_Russian_planes

Fot. Samoloty radzieckie zniszczone na lotnisku

Blitzkrieg

Niespodziewany atak dał Niemcom i ich sojusznikom niebywałą przewagę, a straty w ludziach i sprzęcie po stronie radzieckiej były ogromne. Wojna ta, to jeszcze jeden przykład wojny błyskawicznej – Blitzkrieg. Setki samolotów radzieckich zostało zniszczonych na lotniskach, gdyż nie zdążyły wystartowac lub nie było czasu na ich ewakację na lotniska położone w większej odległości od granicy. Podobnie wiele czołgów radzieckich zostało zniszczonych przez niemieckie samoloty lub czołgi. Wiele sprzętu okazało się niesprawnym technicznie, a żołnierze nieprzygotowani i niedoświadczeni. Również radziecki korpus oficerski po czystkach 1938 roku był nieliczny i niedoświadczony. Pomimo informacji wywiadu o przygotowaniach niemieckich do agresji, nie zostały one przetłumaczone na konkretne działania. Niemcy już od lata 1940 roku budowały infrastrukturę na terenie Generalnego Gubernatorstwa potrzebną do działań wojennych – koleje, drogi, lotniska. Już od wiosny 1941 roku przerzucano na tereny Generalnego Gubernatorstwa, gdyż znajdowało się ono na osi głównego ataku na na ZSRR, setki tysięcy żołnierzy i sprzętu.  Dwa najważniejsze kierunki ataku, w kierunku północy i wschodu wyprowadzono z terenów Prus Wschodnich i Generalnego Gubernatorstwa. Podobnie część sił niemieckich skierowano z terenów Generalnego Gubernatorstwa na południe, w kierunku Ukrainy. Z terenów Rumunii w ataku wzięły udziała udział armia rumuńska, wspierane przez niemiecką 11 armię, a z obszarów zajętych przez Węgry atakowały dywizje węgierskie.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Fot. Zniszczony czołg radziecki w okolicy Kowna

Dysponując ogromną przewagą taktyczną, przejawiającą się przede wszystkim we współdziałaniu pomiędzy lotnictwem a siłami lądowymi, doskonalą łącznością, odwagą i szybkoscią działań, wojska niemieckie posuwały się po kilkadziesiąt kilometrów dziennie. Warto przy tym dodać, że w tym czasie czołgi radzieckie nie posiadały radiostacji pokładowych, co utrudniało łączność na polu walki. Pierwsze dni i tygodnie walki zdawały się potwierdzać tezę o “bezgłowym kolosie na glinianych nogach”. Wojska radzieckie były w odwrocie prawie na całej lini frontu, dywizje i armie ulegały rozpadowi, tysiące żolnierzy radzieckich brano do niewoli, a cały aparat administracyjny i polityczny ewakuowano na wschód. Po miesiącu walk, 31 lipca 1941 siły grupy armii “Północ” pod dowództwem Feldmarszałka Wilhelma von Leeba znalazły się 30 km od Leningradu (obecnie Sankt Petersburg). Grupa Armii “Środek” pod dowództwem feldmarszałka Fedora von Bocka działała przeciwko wojskom radzieckiego frontu zachodniego. W składzie wojsk niemieckich znałazły się między innymi 2. Grupa Pancerna gen. płk Heinza Guderiana i 3. Grupa Pancerna gen. płk Hermanna Hotha. Miały one nacierać na Brześć, Grodno, następnie w kierunku Mińska, a dalej na Smolensk. Zaciekle broniła się twierdza Brześć, która została otoczona już w pierwszym dniu wojny, jednak wytrwała do końca czerwca 1941. Ostatnie gniazda oporu zostały zlikwidowano około 20 lipca 1941. Mińsk okupowano 20 lipca 1941 r. Od 10 lipca 1941 do 10 września 1941 trwały walki o Smoleńsk. Podczas tej operacji wzięto do niewoli 300 tysięcy żołnierzy radzieckich. W dniu 26 września 1941 skapitulował Kijów. W okrążeniu znalazło się wiele jednostek radzickich. W sumie w kotle kijowskim wzięto do niewoli 665 tysięcy żołnierzy radzieckich. Grupa Armii “Południe” pod dowództwem feldmarszałka Gerda von Rundstedta otrzymała zadanie zniszczenia jednostek radzieckich na terenie Ukrainy Zachodniej. Po tygodniu wojska niemieckie dotarły do Lwowa, kierując natarcie na Tarnopol i Winnicę. Od południa atakowały wojska rumuńskie w kierunku Odessy. Wspmagała je niemiecka 11 armia. W wyniku wielkich strat i niebezpieczeństwa kompletnego rozbicia, dowództwo radzickie zdecydowalo się ewakuować wszystkie pozostałe wojska za Dniepr, jednak do końca sierpnia udało się to tylko częściowo. Również natarcie skierowane na Krym przebiegało bez większego oporu. Broniła się jednak Odessa, która pozostała w okrążeniu od 5 sierpnia 1941 do 16 pażdziernika 1941, kiedy to miasto upadło. W dniu 9 września 1941 wojska niemieckie odcięły też połączenie lądowe z Krymem.

Początek masowych zbrodni

Ludzie w czasie trwania Operacji Barbarossa ginęli nie tylko na froncie, lecz przede wszystkim na zapleczu frontu wschodniego. Wojna iedologiczna pomiędzy nazistowskimi Niemcami a ZSRR rozpoczęła okres masowych zbrodni dzisiątków milionów ludzi. Pierwszymi ofiarami stali się więźniowie w więzieniach radzieckich. Totalitaryzm stalinowski nie pozwalał na wypuszczenie na wolności przeciwników władzy radzieckiej, dlatego też Lawrentij Beria, Ludowy Komisarz Spraw Wewnętrznych, zdecydował, że więźniowie, których nie było możliwe ewakuować, należało rozstrzelać. Podczas gdy w niektórych miastach, jak na przykład Grodno, czy Kowno, funkcjonariusze NKVD nie zdążyli wykonać rozkazu, a z innych, jak Mińsk, udało się ewakuować więźniów, na teranie tak zwanej Ukrainy Zachodniej, wobec szybkich postępów sił niemieckich funkcjonariusze NKVD dokonali masowych zbrodni w więzieniach. We Lwowie, Tarnopolu i wielu innych miastach Galicji zamordowano około 17 tysięcy więźniów, przede wszystkim Ukraińców, ale również Polaków i Żydów. Do dzisiejszego dnia nikt ze zbrodniarzy NKVD nie został ukarany.

2501_1-brygidki-

Fot. Rozpoznawanie zwłok więźniów pomordowanych przez NKVD we Lwowie

Odkrycie tysięcy niepogrzebanych zwłok pozostawionych na czerwcowym i lipcowym słońcu ulegało szybkiemu rozkładowi. Ich odkrycie spowodowało wybuch nienawiści do władzy radzieckiej. Ponieważ ewakuowano radzieckie władze cywilne i wojskowe, rozwścieczona ludność szukała czynnika zastępczego, którym stali się Żydzi. Początkowo zatrudniono Żydów do transportu zwłok w celu ich rozpoznania, a następnie pochówku w masowych grobach. Jednocześnie za przyzwoleniem Niemców, milicje ukraińskie wraz z ludnościa cywilną dokonały masowych pogromów, które w samym Lwowie spowodowały około 5 tysęcy ofiar żydowskich. Dokonano również pogromów w wielu innych miastach Ukrainy, takich jak, Stanisławów, Złoczów, Borysław, Drohobycz. Zbrodnia zrodziła zbrodnię!

141k58l-Lvov Pogrom of 30 June 1941

Fot. Pogrom we Lwowie

Do Lwowa przybyło też w dniu 2 lipca 1941 Eisatzkommando zur besonderen Verwendung pod dowództwem Eberharda Schöngartha, które dokonało aresztowań wśrod profesorów polskich Politechniki i Uniwersytetu Lwowskiego. W dniu 4 lipca 1941 dokonano egzekucji 37 profesorów na Wzgórzach Wuleckich.

Zgodnie z rozkazem o komisarzach (Kommissarbefehl) z dnia 6 czerwca 1941 roku, wydanego z polecenia Adolfa Hitlera prze Feldmarszałka Wilhelma Keitla, rozkazano natychmiast po wzięciu do niewoli rozstrzeliwac radzieckich komisarzy politycznych. Według tego rozkazu komisarzom politycznym nie przysługiwala ochrona zgodnie z konwencjami genewskimi, tak jak należało oczekiwać w przypadku wzięcia do niewoli żołnierzy radzieckich oraz kombatantów. Dalsze rozkazy umożliwiły również wstęp do obozów jeńców wojennych funkcjonariuszy SS w celu filtrowania jeńców i rozstrzeliwania komisarzy politycznych, aktywistów partyjnych i Żydów. Z rozkazem o komisarzach związane było szereg instrukcji, wytycznych i rozkazów. W rozkazach tych uwidocznił się w pełni ideologiczny charakter wojny pomiędzy nazistowskimi Niemcami a ZSRR. Według Niemców był to koflikt przeciwstawnych ras i ideologii, a jej celem było zniszczenie barbarzyńskiego bolszewizmu i zdobycie przestrzeni życiowej na Wschodzie. Była to wojna totalna, w której nie było miejsca na poszanowanie reguł prawa wojennego. Nie było w niej miejsca na litośc i ludzkie uczucia. Była to wojna bezwzgledna, totalna, wojna wyniszczenia i eksterminacji.

Wojna totalna

W wojnie tej nie chodziło o zwycięstwo na polu bitwy i pokonanie wrogich wojsk, lecz o wyniszczenia biologiczne mas ludzkich. Okrutność tej wojny przejawiła się w bezwzględnym traktowaniu sowieckich jeńców wojennych. Od początku wojny do wiosny 1942 wyniszczono około 2.8 milionów jeńcow radzickich. Wielu z nich zamknięto w tak zwanych obozach, ogrodzonych drutem kolczastym, jednak nie posiadających barakow ani żadnej innej infrastruktury. Około pół miliona jeńców wojennych rozstrzelano lub wyniszczono w obozach koncentracyjnych. Jeńcy pozbawieni pożywienia, wymierali masowo z głodu, chorób i zimna. Aby przeżyc, kopali w ziemi nory, miały też miejsce liczne przypadki kannibalizmu. Tragedia jeńcow sowieckich jest jedną z najwiekszych zbrodni II wojny światowej, jak do tej pory mało znanych, prawie zapomnianych.

russian-soviet-pow-prisoner-of-war-eastern-front-ostfront-ww2-second-world-war-012

Fot. Reichsführer SS Heinrich Himmler podczas wizytu obozu radzieckich jeńców wojennych

Grupy Operacyjne SD i Policji (Einsatzgruppen SD und Polizei), które posuwały się za linią frontu miały za zadanie likwidować nie tylko komisarzy politycznych, ale przede wszystkim Żydów. W akcjach czterech Einsatzgruppen, które posuwały się w czterech kierunkach: Einsatzgruppe A posuwała się w rejonie działań Grupy Armii A w krajach bałtyckich; Einsatzgruppe B działała na obszarze zajętym przez Grupę Armii “Środek” – na terenie Białorusi; Einsatzgruppe C na terenie północnego i środkowego obszaru działań Grupy Armii “Południe”, na terenie Ukrainy – między innymi ta Einsatzgruppe dokonała masakry w Babim Jarze na przedmieściu Kijowa; Einsatzgruppe D działała na terenie południa Ukrainy, Bessarabii, okolicy Kiszyniowa i na Krymie. W sumie Einsatzgruppen liczące niecałe 3 tysiące ludzi dokonało maskry ponad 600 tysiecy Żydow. Tylko do końca 1941 roku wymordowano prawie pół miniona Żydów. W masakrach i pogromach Żydów brały udział również miejscowe milicja zlożone z nacjonalistów, oraz nastawiona kolaborancko ludność cywilna.

sowjetische Kriegsgefangene bei Balta

Fot. Przemarsz jeńców radzieckich w sierpniu 1941 (Bundesarchiv)

Pod koniec września 1941, pomimo dalszych sukcesów i posuwania się na wschód, wojska niemieckie straciły impet. Pomimo okrążenia Leningradu, miasta nie udało się zdobyć. Rownież na kierunku moskiewskim, pomimo dojścia na odległość kilkunastu kilometrów od miasta, Moskwa nie została zdobyta. Przybycie 16 dywizji syberyjskich, dobrze wyszkolonych, uzbrojonych i wyposażonych w ubrania dostosowane do warunków zimowych zdecydowało o odparciu natarcia niemieckiego na Moskwę. W tym czasie granice ZSRR na Dalekim Wschodzie były praktycznie bezbronne, natomiast wojska niemieckie atakujące na kierunku moskiewskim były w stanie wyczerpania, braku uzupełnień żołnierzy, ubrań czy sprawnego sprzętu. Taktyka spalonej ziemi, stosowana przez wojska radzieckie, gdzie wszystko co nie zostało ewakuowane, było niszczone, nie pozostawiła Niemcom rezerw żywności, paliwa i środków transportu. Masowo korzystano z transportu konnego. Wydłużajęce się linie transportowe na tysiące kilometrów oraz niedostosowanie linii kolejowych do taboru kolejowego krajów europejskich, uniemożliwiało transport. Żołnierze niemieccy nie posiadali ubrań zimowych, byli wyczerpani, straty w szeregach jednostek wojskowych nie były uzupełniane. Wielu żołnierzy poległo lub było rannych, a wczesne mrozy spowodowały odmrożenia nóg i rąk. Mobilizacja nowych, wyszkolonych żołnierzy w Niemczech była niewystarczająca. Również sprzęt wojskowy był czesto uszkodzony lub zniszczony. Grupa Pancerna Heinza Guderiana posiadała pod koniec kampanii tylko kilkadziesiąt sprawnych czołgów. Kilkaset czołgów uległo zniszczeniu lub wymagało remontu po przebyciu około 2000 kilometrów. W tym czasie również wojska radzieckie nie posiadały rezerw i dlatego przez cały następny rok 1942, aż do bitwy pod Stalingradem, szala zwycięstwa przeważała to na jedną to na drugą strone. Ostatecznie koalicja anty-hitlerowska zwyciężyła, jednak zajęło to trzy i pół roku i dziesiątki milionów istnień ludzkich.

1300941925_full1300567906-barbarossa

Fot. Żołnierzy niemieccy na froncie wschodnim

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s