Tisza be-Aw – 9 dzień miesiąca Aw

Tisza be-Aw, czyli 9 dzień miesiąca Aw według kalendarza żydowskiego (rozpoczyna się w tym roku wraz z zachodem słońca w dniu 31 lipca 2017 i trwa aż do zachodu słońca w dniu 1 sierpnia 2017) jest jednym z największych, a jednocześnie jednym z najtragiczniejszych świąt żydowskich. Jest to dzień pokuty, postu i modlitw, w którym Żydzi opłakują zniszczenie zarówno pierwszej, jak i drugiej Świątyni Jerozolimskiej.  Jest to również dzień, w którym opłakuje się wiele innych niszczęść i katastrof narodu żydowskiego, w tym również Shoah.

Jednakże jego początek wywodzi się z Tory i opowieści o tym, kiedy to synowie Izraela znajdowali się jeszcze na pustyni, wędrując po wyjściu z niewoli egipskiej. Wysłano wtedy 12 zwiadowców do ziemi kananejskiej, którą Bóg obiecał Izraelitom, w celu sprawdzenia, jaka ona jest, jakie są jej owoce i kto ją zamieszkuje. Spośród tych zwiadowców, tylko dwóch, Jozue i Kaleb, potwierdziło, że jest ona dobra i że można ją zdobyć. Bo chociaż Bóg ją obiecał synom Izraela, to jednak nie była ona niezamieszkała i należało walczyć o nią z pomocą bożą, aby ją zdobyć. Dzień, kiedy lud Izraela opłakiwał złe wieści przyniesione przez zwiadowców, był według tradycji właśnie 9 dniem miesiąca Aw. Bóg postanowił ukarać brak wiary w siebie synów Izraela, których wywiódł z ziemi egipskiej, dalszą wędrówką po pustyni przez następne 40 lat, aby to pokolenie małej wiary wymarło, a dopiero nowe pokolenie wstąpiło do ziemi kananejskiej. Tylko Jozue i Kaleb mogli do niej wejść, a Jozue stał się przywódcą narodu – przekroczył rzekę Jordan, podbił Jerycho i inne miasta.

Zniszczenie pierwszej świątyni w 586 p.n.e (3175 rok wg kalendarza żydowskiego)

Pierwsza świątynia, zbudowana przez króla Salomona została zbudowana w latach 966 – 959 p.n.e. na wzgórzu Moria, poniżej której znajdowało się miasto Dawida. Świątynia Jerozolimska stała się centralnym miejscem kultu i życia duchowego Izraelitów. To do niej przeniesiono Arkę Przymierza, która dotychczas znajdowała się w różnych miejscach i była przenoszona z miejsca na miejsce i umieszczana w Namiocie Spotkania. Zabierano ją również na pola bitew z Filistynami, a przez pewien okres znajdowała się ona w ich rękach, jednak powróciła na swoje stałe miejsce do świątyni w Szilo. To stamtąd przeniesiono ją do świątyni Salomona w Jerozolimie.

W roku 598 Nabuchodonozor II, władca Babilonii, kontynuował swoje podboje w Syrii, Fenicji i Palestynie. Wcześniej pokonał on wojska egipskie w bitwie pod Karkemisz w 605 p.n.e. Własnie w 598 p.n.e. Nabuchodonozor II podbił królestwo Judei i zdobył Jerozolimę w 597 p.n.e. Wzięto wtedy do niewoli króla Judei i mianowano nowego. Jednakże z powodu buntu, do którego zachęcał Egipt i kraje sąsiednie, Nabuchodonozor II powrócił do Jerozolimy dziesięć lat później i rozpoczął oblężenie miasta w 588 p.n.e. Ponieważ Jerozolima była dobrze ufortyfikowana, położona strategicznie na wzgórzach, otoczonych głębokimi dolinami, oraz posiadała wewnątrz miasta źródło wody, mogła wytrzymać nawet długotrwałe oblężenie. Jednakże w 586 Nabuchodonozor II zajął miasto i tym razem je zniszczył i spalił. Zrównał też z ziemią Świątynie Jerozolimska. Tysiące Judejczyków wzięto do niewoli i uprowadzono do Babilonu.

jerusalem-destruction-i TEMPLE 586

Fot. Obraz przedstawiający zniszczenie Jerozolimy w 586 p.n.e. i wygnanie jej mieszkańców do Babilonii w niewolę.

Po powrocie z niewoli babilońskiej w 536 p.n.e. i zmobilizowaniu sił i środków odbudowano Świątynię Jerozolimska w latach 520-515 p.n.e. W odbudowanej świątyni nie było już Arki Przymierza, jednak znajdowało się pomieszczenie, zwane Najświętszym ze Świętych, do którego tylko Wielki Kapłan mógł wstąpić raz do roku, w święto Jom Kippur, czyli Święto Pojednania.

Świątynia Jerozolimska była w okresie swego istnienia kilkakrotnie bezczeszczona. Najpierw przez Antiocha IV Epifanesa, co spowodowało powstanie Machabeuszy w latach 167-164 p.n.e., a po ich zwycięstwie oczyszczono Świątynie Jerozolimską. Na pamiątkę tego wydarzenia obchodzone jest święto Chanuki. W roku 63 p.n.e., w wyniku podboju Judei, do świątynie Jerozolimskiej wtargnął Pompejusz.

W okresie panowania Heroda Wielkiego, który był jednym z największych budowniczych tego okresu, świątynia Jerozolimska została rozbudowana. To właśnie Herod Wielki nadał Wzgórzu Świątynnemy obecny kształt, a dzisiejsze pozostałości, zarówno murów, łuków i innych fragmentów, pochodzą właśnie z tego okresu.

Roberts_Siege_and_Destruction_of_Jerusalem

Fot. David Roberts. Oblężenie i zniszczenie Jerozolimy. Obraz z 1850 roku.

Zniszczenie Drugiej Świątyni Jerozolimskiej dokonało się w 70 n.e. (3830 wg kalendarza żydowskiego)

W 66 n.e. wybuchł bunt przeciwko władzom rzymskim na tle podatkowym, jednak szybko przerodził się on w powstanie powszechne. Rzymski gubernator Gessius Florus splądrował świątynię, zabierając monety i kosztowności, zaliczając je w poczet niezapłaconych podatków. W wyniku powstania niewielki garnizon rzymski został dość szybko pokonany. Sprowadzono posiłki z Syrii – rzymski XII Legion Fulminata – w celu stłumienia powstania. Jednakże w bitwie pod Beit Horon doszło do masakry tego legionu, ponad 6000 legionistów zginęło. Taka klęska nie mogła pozostać bez odwetu ze strony Rzymian. W 67 p.n.e. do Galilei wprowadzono wojska w sile czterech legionów pod wodzą Wespazjana, wraz z oddziałami pomocniczymi króla Agrypasa II. Obroną miast Galilei dowodził późniejszy kronikarz, autor “Wojny żydowskiej”, Józef Flawiusz (Josef ben Matatiahu). Wraz z Wespazjanem, jako jego zastępca, dowodził wojskami Tytus. Po obraniu Wespazjana cesarzem rzymskim, w dalszym ciągu wojskami rzymskimi dowodził Tytus. W 70 n.e. rozpoczął on oblężenie Jerozolimy. Przebrnął on przez dwa pasma murów obronnych, jednak najsilniejsze, trzecie pasmo murów wytrzymało oblężenie przez długi czas. Po siedmiu miesiącach oblężenia, w mieście wybuchły konflikty wewnętrzne w wyniku, których Zeloci spalili zapasy zboża, aby sprowokować obrońców miasta do dalszej walki. Ostatecznie Rzymianie przerwali obronę, zniszczyli i spalili miasto oraz Świątynię Jerozolimską w dniu 9 miesiąca Aw.

1024px-Francesco_Hayez_017

Fot. Francesco Hayez, Zniszczenie Jerozolimy. Obraz z 1867 roku.

Łuk Tytusa

W celu upamiętnienia zdobycia Jerozolimy zbudowano w Rzymie łuk triumfalny, zwany Łukiem Tytusa. Został on inaugurowany w roku 82 roku n.e. przez cesarza Domicjana, krótko po śmierci jego brata Tytusa. Łuk ten przetrwał do naszych czasów i stanowi istniejący dowód ważności dla ówczesnych Rzymian zwycięstwa Wespazjana oraz Tytusa nad narodem żydowskim. Niewiele innych narodów zasłużyło sobie na takie upamiętnienie zwycięstw nad nimi. Jest to także dowód waleczności Żydów, którzy przez siedem lat, od 66 – 73 n.e. stwiali opór największej potędze ówczesnego świata – imerium rzymskiemu. Na wewnętrznej stronie łuku Tytusa znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca łupy wojenne, które Rzymiania wynoszą ze Światyni Jerozolimskiej: złoty siedmioramienny świecznik – menorę, trąby, oraz palety do składania ofiar. Łuk Tytusa został w czasach średniowiecznych wkomponowany w kompleks murów obronnych Rzymu, poźniej odrestaurowany kilkakrotnie.

Ac_titus_face_est

Fot. Łuk Tytusa w Rzymie

Zdobycie i profanacja Świątyni Jerozolimskiej miała brzemienne skutki dla judaizmu. W jego wyniku nie tylko zostało zniszczone centrum życia religijnego i duchowego Żydów, lecz także zniszczono stolicę kraju, a Żydom zakazano zamieszkiwać w Jerozolimie. To właśnie po zniszczeniu świątyni ówczesny przywódca duchowy narodu żydowskiego, Jochanan ben Zakkai, za pozwoleniem Rzymian, skupił wokół siebie rabinów i utworzył nowy ośrodek życia duchowego w małej miejscowości Jawne. Znajduje się ona w pasie nizin nadmorskich. Aby nadać ważności decyzjom dotyczącym transformacji religijnych, Jochanan ben Zakkai odtworzył też Sanhedryn. Jawne było tylko przez niedługi czas stolicą narodu żydowskiego. W następnych dziesiątkach lat, to centrum przemieszczało się do innych miejscowości, między innymi do Zippori, Beit Szearim, a później do Tyberiady.

Arch_of_Titus_Menorah

Fot.Fragment płaskorzeźby z Łuku Tytusa przedstawiający Rzymian wynoszących łupy ze Świątyni Jerozolimskiej, między innymi siedmioramienny złoty świecznik – menorę, trąby i inne przedmioty kultu.

Po zdobyciu, profanacji i zniszczeniu świątyni zaprzestano składania ofiar całopalnych ze zwierząt. Judaizm przeszedł wielką trasformację. Kultu składania ofiar ze zwierząt w jednym, centralnym miejscu – Jerozolimie, został zastąpiony modlitwą. Nastąpiła też decentralizacja życia religijnego. Odtąd Żydzi modlili się skupieni we wspólnotach, a istotnym stał się minjan, czyli grupa co najmnien dziesięciu dorosłych mężczyzn, niezbędna do odprawiania modlitw i czytania Tory. Pozostały jednak te same dni świąt i te same nazwy poszczególnych ofiar całopalnych, zastapionych modlitwami – szacharit czyli modlita poranna, mincha modlitwa popołudniowa i arwit, czyli modlitwa wieczorna. W tym również okresie nastąpiło komponowanie elementow modlitw i tradycji, obecnych w dzisiejszym judaiźmie, których głównym elementem stało się Osiemnaście Błogoslawieństw, czyli tak zwana amidah.

Ten proces przekształcania się kultu związanego z jednym centralnym miejscem w Jerozolimie w judaimzm rabiniczny, już bez ofiar całopalnych, zdecentralizowany, okazał się bardziej przystosowany do niewielkich wspólnot żydowskich rozproszonych w różnych małych miejscowościach na terenie Ziemi Izraela i w diasporze. Istotne jest i to, że Rzymianie zmienili nazwe rzemskiej prowincji Judea na Palestynę  – nazwę pochodzącą od Filistynow, zamieszkujących wcześniej pas nadmorski dzisiejszego Izraela. To właśnie chęć wymazania nie tylko faktu istnienia narodu żydowskiego, lecz także nazwy geograficznej tego miejsca, okazał się brzemienny w skutkach. Nazwa ta przyjęła się wśród innych narodów, poza żydowskim, i funkcjonuje do dzisiaj. Miejscowi Arabowie, nie mający najmniejszego związku z dawnymi Filistynami, będący ludnościa napływową, nazywają siebie właśnie Palestyńczykami. Dokonują przy tym zafałszowań historycznych i przypisując sobie dziedzicwo kulturowe tej ziemi.

Warto przy tym dodać, że po okresie rzymskim, władzę nad Ziemią Izraela sprawowali Bizantyjczycy aż do podbojów arabskich i zapanowaniu islamu w tym regionie w 638 n.e. Po krótkim podboju Ziemi Świętej przez krzyżowców, władzę na tym obszarze aż do 1918 roku sprawowali muzułmanie – najpierw Mamelucy, później Turkowie. Po podboju Ziemi Izraela przez Brytyjczyków, powstała nowa jednostka administracyjna – Palestyna Mandatu Brytyjskiego, istniejąca w latach 1918 – 1948. W wyniku utworzenia Państwa Izrael i wojny arabsko-izraelskiej, znow nastąpił podział miasta Jerozolimy aż do wojny sześciodniowej w 1967 roku, kiedy to Jerozolima znalazła się ponownie pod kontrolą Izraela.

2012-07-25-14.21.49-destruction western wall

Fot. Ściana Zachodnia muru otaczającego dawną Świątynię Jerozolimską, czyli tzw, Ściana Płaczu.

Inne klęski narodu żydowskiego, które według tradycji miały miejsce w dniu 9 miesiąca Aw

Według tradycji, również zdławienie rewolty Bar Kochby nastąpiło w dniu 9 Aw 135 n.e. czyli w 3895 wg kalendarza żydowskiego. Zniszczono wtedy miasto Beitar, które było głównym ośrodkiem rewolty. Do dziś, niedaleko od współczesnego Beitar, w miejscowosci Beit Guwrin, znajduje się system licznych podziemnych przejść, które służyły schronieniu się bojowników w czasie powstania Barch Kochby. Obecnie Beit Guvrin jest Parkiem Narodowym na terenie którego znajdują się liczne obiekty z czasow Drugiej Świątyni, takie jak cysterny na wodę, kolombaria, w których chodowano gołębie składane jako ofiary w Świątyni Jerozolimskiej, ale są też liczne tłoczarnie oliwy z oliwek i podziemne przejścia, które wykonano w celu nagłego ukrycia się i wychodzenia w zupełnie nieznanych miejscach, ukrytych przed okiem wroga.

Pierwsza krucjata – rozpoczęła się w dniu 9 miesiąca Aw, 15 sierpnia 1096. Rycerze podążający Doliną Renu, dokonali licznych masakr ludności żydowskiej, pomimo tego, że celem krucjat miało być wyzwolenie Ziemi Świętej z rąk muzułmańskich. Wypędzenie Żydów z Anglii w 1290 i Francji w 1306 miało również nastapić w dniu 9 miesiaca Aw. Także wypędzenie Żydow z Hiszpanii w 1492 nastąpiło w dnu 9 miesiąca Aw.

Poczatek wielkiej akcji w gettcie warszawskim miał miejsce w dniu 9 be Aw 5702, czyli 22 lipca 1942. Dlatego tez wielu religijnych Żydów właśnie w dniu 9 miesiaca Aw opłakuje 6.000.000 ofiar spośród narodu żydowskiego, którzy zginęli w Shoa.

Na dzień Tisza be-Aw są komponowane specjalne elegie, zwane kinnot. W czasie postu i modlitw w dniu 9 miesiąca Aw są odczytywane Lamentacje (tzw. Lamentacje Jeremiasza), zwane po hebrajski Megillat Eicha. Również z tej okazji jest czytana księga Hioba, w której przedstawiono historię człowieka prawgo, ale i bogatego, Hioba, który został poddany przez Szatana ciężkim próbom, stracił on wszystko, co miał: rodzinę, dobytek, zdrowie, jednak pomimo to nie stracił on wiary w Boga. Jak powiedziane jest w tej księdze:

„Nagi wyszedłem z łona matki i nagi tam wrócę. Dał Pan i zabrał Pan. Niech będzie imię Pańskie błogosławione!” (Hiob, 1:21).

Być może to jest największe przesłanie święta Tisza be-Aw, że wszelkie dobra doczesne można zniszczyć, świątynie można zburzyć i zbeszcześcić, naród zniewolić, poniżyć i wymordować, jednakże wiara i siła ducha jest najważniejsza. Tak właśnie było i jest w przypadku narodu żydowskiego, który pomimo wielkich nieszczęść, wojen i katastrof nadal istnieje.

20170527_223449 (2).jpg-B

Fot. Modlitwa przy Ścianie Płaczu (fotografia autora)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s